ТАРИХЫ


АХМЕТ БАЙТҰРСЫНҰЛЫ АТЫНДАҒЫ
ТІЛ БІЛІМІ ИНСТИТУТЫ ТУРАЛЫ АҚПАРАТ

Қазақ тілінің ғылыми тұрғыдан жүйелі зерттелуі ең алдымен ғұлама ғалым, аса көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Ахмет Байтұрсынұлының есімімен тығыз байланысты. А.Байтұрсынұлы Халық ағарту комиссариатында құрылған Академиялық орталықтың (Академцентр) төрағасы ретінде (1921 – 1922 жж.) Қазақстандағы ғылымды академиялық жолмен басқаруды ұйымдастырудың негізін қалады. 1932 жылы КСРО ҒА-ның Қазақстан базасы жасақталып, 1936 жылы оның алғашқы құрамына 1934 жылы құрылған Ұлт мәдениеті институты берілді. Осы аталған Институттың тіл, әдебиет, халық шығармашылығы және тарих секторлары жоғарыдағы аталмыш базаның негізінде 1938 жылы құрылған КСРО Ғылым академиясы Қазақ филиалының Тіл, әдебиет және тарих институтының негізінде екі жеке институт – Тарих, археология, этнография институты   мен Тіл және әдебиет институты құрылды. 1961 ж. Қ.И.Сәтбаев пен М.О.Әуезовтің, І.Кеңесбаевтың мәселе көтеруімен Тіл және әдебиет институты негізінде Әдебиет және өнертану институты мен Тіл білімі институты құрылды. Сөйтіп, Тіл білімі институты қара шаңырақ болып, оның ұйымдық құрылымынан бірнеше академиялық ғылыми-зерттеу мекемелері бөлініп шықты. 1990 жылы 26 ақпанда Тіл білімі институтына көрнекті мемлекет қайраткері, ағартушы және лингвист ғалым Ахмет Байтұрсынұлының аты берілді.

Қазақ тіл білімінің, түркітанудың қалыптасу тарихы республикадағы лингвистикалық ойдың жетілуі мен дамуына елеулі үлес қосқан А.Байтұрсынұлы, Қ.Жұбанов, ҚР ҒА академиктері Н.Сауранбаев, І.Кеңесбаев, ҚР ҒА корреспондент-мүшелері С.Аманжолов, А.Ысқақов, М.Балақаев, Ғ.Мұсабаев т.б. ғалымдардың атымен тығыз байланысты.

А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты – Қазақстандағы ғана емес, бүкіл әлемдегі қазақ тілін ғылыми тұрғыда іргелі және қолданбалы бағдарламалар аясында зерттеумен айналысатын, қазақ тілі мен түркітанудың іргелі әрі қолданбалы мәселелерімен шұғылданатын бірден-бір ғылыми мекеме, ғылыми-лингвистикалық орталық.

Институттың мақсаты: мемлекеттік тілдің ғылыми-лингвистикалық базасын жасау (қазақ тілінің ұлттық тіл ретіндегі нормативтік сөздіктерін, академиялық сипаттағы Қазақ грамматикасын, көптілді аударма сөздіктерді дайындау, сондай-ақ терминологиялық зерттеулер жүргізу, ұлттық сөздік қорды жинақтап, байытып отыру; жұртшылықтың сөз мәдениетін, мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтіп, тереңдететін зерттеулер мен құралдар әзірлеу); әлемдік лингвистиканың дамуына сәйкес Қазақстандағы тіл ғылымын дамыту: іргелі және қолданбалы ғылыми-зерттеу бағдарламалары аясында қазақ тілінің қазіргі даму үрдістері мен бағыттарын белгілеу, қазақ тілі мен түркі тілдерін салыстырмалы, салғастырмалы аспектілерде қарастыратын зерттеулер жүргізу; Қазақстан бойынша кәсіби біліктілігі жоғары лингвист мамандар дайындау.

Институт ғалымдары жыл сайын дәстүрлі тілтанымдық бағыттардың мәселелеріне ғана емес, әлемдік лингвистикадағы бейдәстүрлі – антропоцентристік бағыттағы аспектілер бойынша қазақ тіл білімінің мәселелеріне арналған орта есеппен 10-ға тарта іргелі монография, оқу құралдарын, 200-ге жуық ғылыми мақала жариялайды. Бүгінгі күні осы бағыттағы зерттеулер негізде әлеуметтік лингвистика, коммуникативтік лингвистика, когнитивтік лингвистика, этнолингвистика, компьютерлік лингвистика, корпустық лингвистика, психолингвистика, прагмалингвистика, лингвомәдениеттану, лингвоелтану аспектілерінде сала-саламен дамып отыр.

Институт жанында 2011 ж. дейін аспирантура және Институттың өз қызметкерлері мен ҚР БҒМ басқа да ғылыми мекемелерінің, ТМД-ның бірқатар республикаларының ЖОО мен ғылыми орталықтары ізденушілерінің кандидаттық және докторлық диссертацияларын қорғататын Диссертациялық кеңес жұмыс істеді. Институт 2011 жылға дейін тек қана Қазақстан емес, сондай-ақ Түркия, Қытай Халық Республикасы, Ресей, Татарстан, Башқұртстан, Якутия, Қырғызстан, Өзбекстан, Түрікменстан т.б. бойынша жоғары білікті ғылыми кадрлар дайындайтын беделді түркологиялық орталық болды. Тәуелсіз Қазақстанның лингвистика саласындағы титулды ғылыми кадрлардың басым көбі Институттан мамандандырылып, ғылыми біліктілігі бойынша атақ-дәрежесін алып шыққаны белгілі: 1961 жылдан бастап 2010 жылға дейін 110 докторлық және 415 кандидаттық диссертациялар қорғалды. Ал бүгінгі күні Институт 2014 – 2015 оқу жылынан бастап әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетімен бірлескен білім беру бағдарламасы аясында «Лингвистика» мамандығы бойында 10 PhD докторант, 12 магистрант дайындап жатыр.

Институт ғылыми-зерттеу, ғылыми-педагогтік, тіл ғылымын насихаттау жұмыстарынан басқа жалпы мемлекеттік мәні бар нормативті, заң күші бар құжаттарды: Қазақ тілі орфографиясының негізгі ережелерін, ҚР «Тіл туралы» Заңдарының, 2020 ж. дейін ҚР Тілдерді дамыту бағдарламасының, ҚР Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001 – 2010 және 2011 – 2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламаларының, ҚР Тіл саясаты тұжырымдамаларының жобаларын (1989 ж., 1996 ж.), Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың бастамасымен жүзеге асырылған «Мәдени мұра»  мемлекеттік бағдарламасы «Тілтаным» секциясының жоспарын т.б. әзірлеу, талқылау, сараптамадан өткізу жұмыстарына, Қазақстан Республикасы мемлекеттік терминологиялық және ономастикалық комиссияларының жұмысына белсенді қатысып келеді.

Институт – республикадағы ғылыми-лингвистикалық ойдың дамуына ерекше үлес қосып отырған ғылыми мекеме. 1961 жылдан бастап Институт жанында «Лингвистикалық жұма» атты теориялық семинар тұрақты жұмыс істейді. Оның жұмысына жетекші ғалымдармен қатар жас тілшілер де қатысып, зерттеп жүрген проблемалары бойынша өз ойларын ортаға салады. Бұл семинарда шетелдік түркітанушылар да баяндама жасайды.

Институттың зияткерлік әлеуеті жоғары. Мұнда республикамыздағы қазақ тіл білімінің түрлі салалары бойынша аса жоғары білікті мамандар шоғырланған. Ұжымда ҚР мен шетелдің ғылыми қоғамдарына кеңінен танымал ҚР ҒА академиктері, Ш.Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаттары Ә.Т.Қайдар, Р.Сыздық, Ө.Айтбайұлы, профессорлар Т.Жанұзақ пен Б.Әбілқасымов, Ш.Хұсайын, Ә.Жүнісбек, Н.Уәли, М.Малбақов, З.Базарбаева, Ж.Манкеева, Р.Шойбеков, А.Жұбанов, Б.Момынова, С.Бизақов, Қ.Рысберген т.б., жас ғалымдардан ғылым докторлары Қ.Айдарбек, О.Жұбаева, Б.Сүйерқұл, А.Жаңабекова, филология ғылымдарының кандидаттары Н.Оңғарбаева, А.Хабиева, А.Үдербаев, Б.Жонкешов, Г.Исаева, А.Қаршығаева, Г.Мамырбекова, А.Сейітбекова, А.Әмірбекова, Н.Әшімбаева, А.Солтанбекова, Г.Көбденова, сондай-ақ М.Әуезов атындағы жас ғалымдарға арналған мемлекеттік сыйлықтың лауреаттары А.Фазылжанова, А.Аманбаева, Ж.Жұмабаева, Н.Әміржанова және т.б. жұмыс істейді.

2001 жылдан бастап тіл білімінің өзекті мәселелеріне арналған «Тілтаным» журналы (жылына 4 басылым) шығып тұрады. Ол 2015 жылы Франциядағы Халықаралық орталықта (ЮНЕСКО, Париж қ., Франция) тіркеліп, ISSN 2411-6076 халықаралық нөміріне ие болды.

Институт іргелі және қолданбалы зерттеу бағдарламаларымен қатар мемлекеттік деңгейдегі Елбасының қолдауымен, бастамасымен жүзеге асырылған «Мәдени мұра» бағдарламасының «Тілтаным» секциясы бойынша жоспарланған іс-шараларды сәтті орындап шықты. Осы бағдарлама аясында Институт мемлекеттің ғылыми-лингвистикалық базасын құрайтын іргелі тілтанымдық еңбектер – қазақ тілінің үлкен нормативтік сөздіктерін дайындап, баспаға ұсынды.

Қазіргі кезде Институт құрылымында грамматика, лексикология, фонетика, терминология, ономастика, тіл мәдениеті, тіл тарихы және диалектология, компьютерлік лингвистика, этнолингвистика бөлімдері бар.

Институт ғалымдары республика ғылыми қауымдастығы мен шетелдік түркітанушылар мойындаған: екітомдық «Қазіргі қазақ тілі» (1954 ж.), үлкен «Орысша-қазақша сөздігін» (1954 ж.), Мемлекеттік сыйлыққа ие болған онтомдық «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігін» (1974 – 1986 жж.), «Қазақ тілінің фразеологиялық сөздігін» (1977 ж.), үлкен «Қазақша-орысша сөздігін» (2001 ж.), біртомдық «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігін» (2001 ж.), «Қазақ тілінің академиялық грамматикасын» (2002 ж.), «Қазақ тілінің орфоэпиялық сөздігін» (2004 ж.), «Қазақ тілінің орфографиялық сөздігін» (2005 ж., 2007 ж., 2013 ж.), «Қазақ тілінің синонимдер сөздігін» (2005 ж.), «Қазақ тілінің аймақтық сөздігін» (2005 ж.), онбестомдық «Қазақ әдеби тілінің сөздігін» (2013 ж.), үлкен біртомдық түсіндірме «Қазақ сөздігін» (2013 ж.), 2 томдық «Қазақ тілінің функционалды грамматикасы» (2010 – 2011 жж.) және т.б. көптеген іргелі еңбектер мен зерттеулерді жарыққа шығарды. Бұл еңбектер қазақ тілін меңгертудің ғылыми-лингвистикалық негіздерін ғана емес, мемлекеттіліктің ең басты нышаны ретіндегі мемлекеттік тілдің мәртебесін нығайтатын стратегиялық маңызды басылымдар саналады.

Институт – қазақ тілінің дыбыстық және лексикалық қорын жинақтау, жүйелеу, нормалау негізінде қазақ тілі және тіл ғылымы бойынша құнды зияткерлік (интеллектуалдық) мүліктің сақтаушысы, жинақтап, байытушысы болып табылатын бірден-бір ғылыми мекеме. Мұндай көлемі 6 миллионға жуық картотекадан тұратын Ұлттық тілдің сөздік қоры бар. Осы күнге дейінгі шыққан сөздіктердің сөзтізбесіне негіз болған, үнемі толығып отырған бұл сөздік қор еліміздің мемлекеттілігінің бірден бір нышаны ретіндегі мемлекеттік тілдің лексика-фразеологиялық байлығын, сөзтізбелік құрамын анықтайтын құнды мұра болып табылады. Сонымен бірге Институт жанынан қорғалған кандидаттық және докторлық жұмыстардың қорын, үнемі толығып отыратын 7 мыңнан аса лингвистикалық әдебиет жинақталған арнайы кітапхананың қорын айтуға болады.

Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты – өзіндік зерттеу жүргізу дәстүрімен ерекшеленетін бірқатар ғылыми мектептері, бағыттары бар, зияткерлік әлеуеті мықты, кадрлық және материалдық-техникалық базасы қалыптасқан қазақ тіл білімі мен түркітанудың өзекті ғылыми мәселелерін заманауи деңгейде сәтті шешуді қамтамасыз ете алатын Қазақстандағы тарихы терең ғылыми-зерттеу мекеме.


ИНФОРМАЦИЯ ОБ ИНСТИТУТЕ ЯЗЫКОЗНАНИЯ
ИМЕНИ АХМЕТА БАЙТУРСЫНУЛЫ

Становление казахской лингвистики как научного предмета связано с именем выдающегося ученого, известного государственного и общественного деятеля Ахмета Байтурсынулы. А. Байтурсынулы был первым председателем (1921-1922 гг.) Академического центра (Академцентра), созданного при Народном просветительском комиссариате.

В 1941 году были созданы секторы языка, литературы и истории (директор – языковед Н.Т.Сауранбаев) в составе Казахского филиала Академии наук СССР. В 1945 году на базе Института языка, литературы и истории были образованы два самостоятельных института – Институт истории, археологии и этнографии и Институт языка и литературы. В 1961 году по инициативе К.И. Сатбаева и М.О. Ауэзова от Института Языка и литературы, директором которого был С. Кенесбаев, отпочковался Институт литературы и искусства имени М. Ауэзова. В 1990 году Институт языкознания присвоено имя видного государственного деятеля, просветителя и основоположника казахского языкознания Ахмета Байтурсынулы, имя которого в мировой лингвистике известно как автора феноменального алфавита.

Институт языкознания им. А. Байтурсынулы – единственное научное учреждение не только в Казахстане, но и во всем мире, специализирующееся на исследовании фундаментальных и прикладных проблем казахского языкознания и тюркологии.

История становления казахского языкознания и тюркологии связана с именами таких исследователей, внесших большой вклад в развитие лингвистической мысли в Республике, как А. Байтурсынулы, К. Жубанов, академики АН РК Н. Сауранбаев, С. Кенесбаев, члены-корреспонденты АН РК С. Аманжолов, А. Искаков, М. Балакаев, Г. Мусабаев и др.

В Институте ведутся исследования по грамматике, лексикологии, фонетике, культуре речи, ономастике, терминологии казахского языка, а также по лингвокогнитологии, прикладной лингвистике, корпусной лингвистике, этнолингвистике и истории литературного казахского языка. Институт занимается следующими направлениями деятельности: научно-исследовательской; подготовкой высококвалифицированных научных кадров; научно-педагогической и общественно-политической. Основными направлениями научной деятельности Института являются разработка капитальной академической грамматики казахского языка, подготовка и издание многотомных толковых, терминологических, орфографических, двуязычных, многоязычных нормативных словарей, а также пропаганда достижений и результатов исследований по казахскому языкознанию.

Учеными института ежегодно в среднем издается около 10 монографий, учебных пособий, справичников, около 200 научных статей, освещающих не только в области традиционной лингвистики, но и по основополагающим направлениям мировой лингвистики. В русле антропоцентрического направления ведутся исследования казахского языка в лингвокультурологическом, психолиингвистическом, этнолингвистическом, социолингвистическом, лингвокоммуникативном, прагмалингвистическом, лингвострановедческом аспектах, экспериментальные работы автоматическому распознаванию и синтезу речи, а также коллективные работы по разработке Национального корпуса казахского языка.

Большое внимание Институт уделяет подготовке высококвалифицированных специалистов-лингвистов. При Институте до 2011 года функционировали аспирантура и Диссертационный совет, где выполнялись и защищались кандидатские и докторские диссертации сотрудников Института и других научных учреждений МОН РК, ВУЗов  республики и научных центров ряда республик СНГ и зарубежья. Многие титулованные лингвисты Казахстана, а также некоторые специалисты из Турции, Китайской Народной Республики, России, Татарстана, Башкортостана, Якутии, Кыргызстана, Узбекистана, Туркменистана и др. стран защитили свои научные работы и научные квалификации в стенах Института: с 1961 по 2010 гг. было зашищено 110 докторских и 415 кандидатских диссертационных работ. На сегодня он продолжает свою деятельность по подготовке научных кадров в рамках совместной с КазНУ аль-Фараби образовательной программы по специальности «Лингвистика», где обучаются 10 PhD докторантов, 12 магистрантов.

Научные сотрудники Института принимают активное участие в разработке, обсуждении и экспертизе нормативных и законодательных документов общегосударственной значимости – Основных орфографических правил казахского языка, «Закон о языках» (1989 г., 1997 г.), «Программы развития языков в РК до 2000 года» (1989 г., 1997 г.), Проекта «Концепции языковой политики РК» (1989 г., 1996 г.), «Программы развития языков в Республике Казахстан» (2001-2010 гг., 2011-2020 гг.), плана секции «Языкознание» государственной программы «Культурное наследие» и др.

Институт вносит значительный вклад в развитие научной лингвистической мысли в Республике. С 1961 года при Институте действует постоянный теоретический семинар «Лингвистическая пятница», в котором наряду с ведущими учеными делают доклады и молодые специалисты по различным проблемам казахского языкознания и тюркологии, нередко с докладами выступают зарубежные ученые-тюркологи.

Институт располагает солидным интеллектуальным потенциалом. Здесь высококвалифицированные специалисты по различным отраслям казахского языкознания, известные широкой научной общественности РК и зарубежом, академики НАН РК, профессора А. КАйдар, Р. Сыздык, О. Айтбайулы (А. Кайдар. Р. Сыздык являются заслуженными деятелями науки Республики, лауреатами премии АН РК им. Ч.Ч. Валиханова). Доктора филологических наук, профессора Т. Жанузаков, Б. Абилкасымов также являются лауреатами  государственной премии им Ч.Ч. Валиханова.

Доктора наук К. Хусаин, Н. Уали. А. Жубанов М. Малбаков, З.М. Базарбаева, Ж.А. Манкеева, Р. Шойбеков, Б. Момынова, С. Бизаков, К. Рысберген наряду с успешными разработками актуальных проблем казахского языкознания активно ведут подготовку квалифицированных молодых кадров языковедов.

Среди молодых ученых следует отметить докторов филологических наук Б. Сүйеркул, О. Жубаеву, А. Жанабекову, кандидатов наук Н. Онгарбаеву, Н. Ашимбаеву, А. Хабиеву, Б. Жонкешева, Г. Исаеву, А. Амирбекову, Г. Мамырбекову, А. Сейтбекову, имени М. Ауэзова для молодых талантливых ученых А. Фазылжанову, А. Аманбаеву, Ж. Жумабаеву, Н. Амиржанову.

Институт с 2001 года издает линвистический журнал «Тілтаным/Языкознание» с периодичностью 4 номера в год, который в 2015 г. был зарегистрирован в Международном центре по регистрации сериальных изданий ISSN (ЮНЕСКО, г. Париж, Франция) и ему присвоен международный номер ISSN 2411-6067.

Институт помимо выполнения вундаментальных и прикладных научно-исследовательских программ, успешно завершил работы по реализации плана секций «Языкознание» по государственной программе «Культурное наследие», осуществленной благодаря инициативе и поддержке Президента страны Н.А. Назарбаева. В рамках данной программы Институт приготовил к изданию фундаментальные труды – академические (большие) нормативные словари, составившие научно-лингвистическую базу государственного языка.

В составе Института функционируют отделы грамматики, лексикологии, фонетики, культуры речи, ономастики, терминологии, истории языка и диалектологии, компьютерной лингвистики, этнолингвистики.

Учеными Института изданы признанные научной общественностью республики и зарубежными тюркологами труды: двухтомный (Современный казахский язык» (1954 г.), большой «Русско-казахский словарь» (1954 г.), десятитомный «Толковый словарь казахского языка» (1974-1986 гг.), удостоенный Государственной премии, «Фразеологический словарь казахского языка (1977 г.), большой «Казахско-русский словарь» (2001 г.), однотомный «Толковый словарь казахского языка» (2001 г.) «Академическая грамматика казахского языка» (2020 г.), «Орфоэпический словарь казахского языка» (2004 г.), «Орфографический словарь казахского языка» (2005 г., 2007 г., 2013 г.), «Словарь синонимов казахского языка» (2005 г.), «Региональный словарь казахского языка» (2005 г.), пятнадцатитомный толковый «Словарь казахского литературного языка» (2013 г.), большой однотомный толковый словарь «Қазақ сөздігі» (2013 г.) высоко оцененное Главой государства в Предисловиях , написанных им специально для первых изданий этих трудов, «Функциональная грамматика казахского языка» (2010-2011 гг.) в двух томах и множество других капитальных изданий и исследований, которые являются серьезным подспорьем, базой в изучении казахского языка и стратегически важными изданиями и для государства, укрепляющими статус государственного языка.

Институт является единственным лингвистическим центром в стране, который занимается созданием, хранением, обогащением бесценной интеллектуальной собственности (наследия) по казахскому языку, казахскому языкознанию на основе не прерывного сбора, систематизации и нормирования звукового и лексического фонда казахского языка. В этой связи необходимо отметить о наличии в Институте Национального словарного фонда казахского языка, состоящего из около 6 миллионнной картечной базы. В связи с этим в Институте ведется работа по созданию компьютерного фонда лексики казахского языка, а также Национального корпуса казахского языка, целью которого является максимальный охват словарного богатства нации и его систематизация в соответствии с нормой и долгосрочным функционированием. А также следует отметить наличие фонда диссертационных работ по лингвистике защищенных на диссертационном совете при Институте и постоянно пополняемого фонда лингвистической библиотеки, состоящей из более 7 тысяч экземпляров научных книг.

Институт языкознания имени Ахмета Байтурсынулы, будучи старейшим научно-исследовательским учреждением в Казахстане, имеет определенные традиции в исследованиях, располагает научными школами, направлениями, достаточно сильным интеллектуальным потенциалом, кадровой и материально-технической базой, обеспечивает успешное решение актуальных проблем тюркологии и казахского языкознания на современном научном уровне.


INFORMATION ON THE INSTITUTE OF LINGUISTICS
NAMED AFTER AKHMET BAITURSYNULY

The formation of Kazakh linguistics as a scientific subject was connected with the name of the outstanding scientist, famous state and public figure Akhmet Baitursynuly. A. Baitursynuly was the first chairman (1921-1922) of the Academic center (Academcentre) created under the National educational commissariat.

In 1941 the sectors of Language, Literature and History (the Director – Sauranbayev N. T.) as a part of the Kazakh branch of the USSR Academy of Sciences were created. In 1945 on the basis of the Institute of Language, Literature and History, two independent institutes- the Institute of History, Archaeology and Ethnography and the Institute of Language and Literature were formed.

In 1961 at the initiative of Satpayev K. I. and Auezov M.O., the Institute of Literature and Art named after M. Auezov was branched off from the Institute of Language and Literature whose director was S. Kenesbayev. In 1990 the Institute of Linguistics was named after the prominent statesman, educator and the founder of Kazakh linguistics Akhmet Baitursynuly who is known in the world’s Linguistics as the author of the phenomenal alphabet.

The Institute of Linguistics named after A. Baitursynuly is the unique scientific institution not only in Kazakhstan, but also around the world, specializing in research of fundamental and applied problems of Kazakh linguistics and Turkology.

The history of formation of Kazakh linguistics and Turkology is associated with the names of the researchers who made a great contribution to the development of linguistic thought in the country, such as A. Baitursynuly, K. Zhubanov, academicians of the Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan N. Sauranbaev, S. Kenesbaev, corresponding members of the Kazakh Academy of Sciences S.Amanzholov, A. Iskakov, M. Balakayev, N. Musabayev and others.

The Institute conducts researches on grammar, lexicology, phonetics, language culture, onomastics, Kazakh terminology and also on linguocognitology, applied linguistics, corpus linguistics, ethnolinguistics and history of the literary Kazakh language. The Institute is engaged in the following activities: research work; preparation of highly qualified scientific personnel; scientific-pedagogical and socio-political work. The main directions of the Institute scientific activities are elaboration of capital academic grammar of the Kazakh language, preparation and publication of voluminous explanatory, terminology, spelling, bilingual, multilingual dictionaries, as well as promotion of the achievements and results of the studies in Kazakh linguistics.

The scientists of the Institute annually publish on the average about ten monographs, textbooks, reference books, about 200 scientific articles dealing with problems not only in the branch of traditional Linguistics but also on fundamental directions in world Linguistics. In keeping with anthropocentric direction, investigations of the Kazakh language in linguocultorological, psycholinguistics, ethnolinguistic, sociolinguistic, linguocommunicative, pragmalinguistic, linguo-regional study aspects, experimental works on automatic speech recognition and synthesis and as well as collective work on elaboration of the National Corpus of the Kazakh Language are carried out.

The Institute pays great attention to preparation of highly qualified specialists-linguists. Until 2011 the Institute had the post-graduate course and the Dissertation Council where candidate and doctoral theses of the Institute employees and of research workers of other research institutions of the Ministry of Education and Science of the Republic of Kazakhstan, higher educational establishments of the country and research centers of several CIS and abroad countries were carried out and defended.

Many entitled linguists of Kazakhstan and also some specialists from Turkey, People’s Republic of China, Russia, Tatarstan, Bashkortostan, Yakutia, Kyrgyzstan, Uzbekistan, Turkmenistan and other countries defended their scientific works and received scientific qualifications at the Institute: 110 doctoral and 415 candidate dissertation works were defended from 1961 to 2010. Now the Institute continues the activities on preparation of scientific personnel within the educational program together with the KazNU named after al-Farabi on speciality “Linguistics”, where 10 of Doctoral students, 12 Master’s students are trained.

The researchers of the Institute are actively involved in elaboration, discussion and examination of normative and legal documents of national importance-Basic spelling rules of the Kazakh language, “Language Law” (1989, 1997), “Program of development of languages in the Republic of Kazakhstan” till 2000 (1989, 1997), draft of “Conception of the language policy of the Republic of Kazakhstan” (2001-2010, 2011-2020), the plan of Linguistics section of the State program “Cultural Heritage”, etc.

The Institute makes the significant contribution to the development of the scientific linguistic thought in the Republic. Since 1961 the Institute organizes the permanent theoretical seminar “Linguistic Friday”, where leading scientists and young professionals give talks on various aspects of Kazakh linguistics and Turkology; foreign scientists-specialists in Turkic philology often deliver reports here.

The Institute has rather considerable intellectual potential. Highly qualified specialists in various branches of Kazakh linguistics, well-known to the wide scientific community of the Republic of Kazakhstan and abroad, academicians of the National Academy of the Republic of Kazakhstan, Professors A. Kaydar, R. Syzdyk, O. Aitbayuly work here (A. Kaydar, R. Syzdyk are Honoured Science Workers of the Republic and Ch. Valikhanov AS RK Prize winners). Doctors of Philology, professors T. Zhanuzakov, B. Abilkasymov are also winners of Ch. Valikhanov State award.

Doctors of Science K. Khussain, N. Uali, A. Zhubanov, M. Malbakov, Z.M. Bazarbayeva, Zh.A. Mankeeva, R. Shoybekov, B. Momynova, S. Bizakov, K. Rysbergen along successful elaborations of the topical issues of Kazakh linguistics are actively engaged in training of skilled young linguists.

Among the young scientists one should note Doctors of Philology B S t /hubayeva, A. Zhanabekova, candidates of science N. Ongarbayeva, N Ashina.’^11 A. Khabieva, B. Zhonkeshev, G. Isaeva. A. Amirbekova, G. Mamyrbekova, A. Seytbekova, A. Soltanbekova, G. Kobdenova, A. Karshygaeva and winners of the State award named after M. Auezov for young talented scientists A. Fazylzhanova, A. Amanbayeva, Zh. Zhumabayeva. N. Amirzhanova.

The Institute since 2001 issues the linguistic journal «Tiltanym/Linguistics» with periodicity 4 issues per year, which in 2015 was registered in the International center for registration of the serial ISSN editions (UNESCO, Paris, France); and the international number ISSN 2411-6076 was assigned to it.

In addition to the accomplishment of fundamental and applied research programs, the Institute successfully finished work on the realization of the plan other section “Linguistics” on the State program “Cultural heritage” realized due to initiative and support of the President of the country N.A. Nazarbayev. Within this program, the Institute prepared for the edition the fundamental works – Academic (big) standard dictionaries which constitute the scientific-linguistic base of the State language.

The Institute consists of the departments of grammar, lexicology, phonetics, speech culture, onomastics, terminology, history of language and dialectology, computational linguistics, ethnolinguistics.

The Institute scientists published the works acknowledged by the republic scientific community and foreign specialists in Turkic philology: two-volume “Modern Kazakh language” (1954), large “Russian-Kazakh dictionary” (1954), ten-volume “Explanatory dictionary of the Kazakh language” (1974-1986) awarded the State Prize, “Phraseological dictionary of the Kazakh language” (1977), large “Kazakh-Russian Dictionary” (2001), single-volume “Explanatory Dictionary of the Kazakh language” (2001), “Academic grammar of the Kazakh language” (2002), “Orthoepic dictionary of the Kazakh language” (2004), “Spelling Dictionary of the Kazakh language” (2005, 2007, 2013), “Dictionary of synonyms of the Kazakh language” (2005), “Regional dictionary of the Kazakh language” (2005), fifteen-volume explanatory “Dictionary of the Kazakh literary language” (2013) and big single-volume explanatory dictionary «Қазақ сөздігі» (2013) highly appreciated by the Head of the State in the Prefaces written by him especially for the first editions of these works, “Functional grammar of the Kazakh language” (2010-2011) in two volumes and many other essential publications and researches which serve as the serious tool, the basis in learning of the State language; and these publications strengthening the status of the State Language are strategically important for the State.

The Institute is the unique linguistic center in the country which is engaged in the creation, storage, enrichment of the invaluable intellectual property (heritage) on the Kazakh language, Kazakh linguistics on the basis of continuous collection, systematization and regulation of the sound and lexical fund of the Kazakh language. In this connection the Institute conducts work on the creation of the computer fund of Kazakh lexicon and also of the National Corpus of the Kazakh language, whose purpose is the maximum scope of lexical diversity of the nation and its systematization according to the norm and long-term functioning. One should also note the availability of the fund of the dissertation works on Linguistics defended at the Institute dissertation council and the constantly filled-up fund of the linguistic library consisting of more than 7 thousand copies of scientific books.

The Institute of Linguistics named after Akhmet Baitursynuly, being the oldest research institution in the Republic of Kazakhstan, has certain traditions in the researches, scientific schools trends rather strong intellectual capacity, the personnel and the material-technical base; provides tile successful solution of actual problems of Turkology and Kazakh linguistics at the up-to-date scientific level.