SOZTEKSER

Тәуелсіздік бәрінен қымбат

Egemen Qazaqstan Бағдар мен белес Биыл қастерлі Тәуелсіздігімізге 30 жыл толады. Бұл –қайта жаңғырған қазақ мемлекеттігінің, ата-бабаларымыз аңсаған азаттықтың тұғыры нығая түскенін әйгілейтін маңызды белес. Тарих тұрғысынан алғанда, отыз жыл – көзді ашып жұмғандай қас-қағым сәт. Дегенмен, бұл көптеген халықтар үшін қиындығы мен қуанышы, дағдарысы мен дамуы алмасқан тұтас дәуір деуге болады. Біз де осындай...

Латын әліпбиіне байланысты 10 сұрақтың жауабы

Кейінгі кезде жетілдірілген жаңа әліпби туралы ерінбегеннің бәрі жазып жатыр. Бұл әліпбидің бұрынғылардан айырмашылығы қандай? Латын қарпіне көшудің қажеті қанша? Әліпбидегі әріптерді қалай ажыратамыз? Осы сұрақтардың жауабын білмекке Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының кіші ғылыми қызметкері Қуатбек Дүйсенге хабарласқан едік. – Қуатбек, латын әліпбиі деген не және оның кирил әліпбиінен айырмашылығы қандай? – Латын әліпбиі – латын...

Жаңа әліпби жобасы қазақ тіліндегі сөздердің барлығын жазуға мүмкіндік береді – Құралай Күдеринова

НҰР-СҰЛТАН. ҚазАқпарат – 28 қаңтар күні Үкімет латын графикасындағы жетілдірілген қазақ әліпбиінің жобасын таныстырды. Бұл өз кезегінде біраздан бері ғылыми зерттеумен, талқылаумен қамтылған ауқымды жұмыстың нәтижесі екені түсінікті. Халықтың пікірін ескере отырып, сала мамандары тыңғылықты зерттеу жүргізді. Осы орайда А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының бас ғылыми қызметкері, ф.ғ.д, профессор Құралай Күдеринова жаңа әліпбидегі жаңашылдықтарды егжей-тегжейлі...

Латын әліпбиін латын тілімен шатастыратындар бар – профессор

Нұр-Сұлтан, BAQ.KZ тілшісі. Қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті. 2023 жылдан бастап Қазақстан латын әліпбиіне көшеді. Латын әліпбиінің маңызы жайлы Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институтының тіл тарихы бөлімінің меңгерушісі Айнұр Аташбекқызының пікірін сұрап білдік. – Жаңа әліпби туралы ойыңызды айтсаңыз, қоғам үшін бұл қаншалықты маңызды? Бұл реформаның мәнісін терең ұғыну...

Заңдылықтар мен ерекшеліктер негізге алынды

Әліпби түзуде аса жауапты бастапқы кезең болса, ендігі кезекте негізгі орфографиялық ереже түзу осы кезеңнің қисынды жалғасы болып табылатыны белгілі. Бұл кезең әртүрлі ортологиялық құралдары (емле ережелерінің, ономастикалық атаулардың анықтағыш­тары, т.б.) және ортологиялық лексикография түзудің (орфо­графиялық және орфоэпиялық сөздіктер құрастыру­дың) бастамасы болып саналады. Қазақ орфографиясының негіз­гі ережелері – латын гра­фи­касы негізіндегі қазақ әліпбиі бойынша дұрыс...

Анар Фазылжан:

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Тәуелсіздік бәрінен қымбат» мақаласын оқып шықтым. Мақала халықты өткенінен сабақ алуға, өзін тану, түптеп келгенде, сол арқылы өзін жақсы көруді үйренуге, тарихын терең білуге, өткен өміріне салауатпен қарап, дәстүрін құрметтеуге шақыру, қазіргі жаһанияттық үдерістерге ілесе отырып, жұтылып кетпей, басқа елдермен терезесі тең болу үшін қажеттіні айтып, соған ұмтылдыруды, сөзден іске көшуге...

Асхат Аймағамбетов:

Жақында жас ғалымдармен кезекті онлайн-кездесу өтті. Олардың арасында еліміздегі ғылымның дамуына елеулі үлес қосып жүрген талантты жастар өте көп. Солардың бірі – жуырда Мемлекет басшысының Жарлығымен ғылым саласында мемлекеттік сыйақы алған жас ғалым, математик, PhD докторы Сұраған Дурвудхан. Жас ғалымдармен осындай кездесулерді жиі өткізу, олардың ұсыныстарын бірінші болып есту, толғандыратын сұрақтарына жауап беру және бірге...

«Тілтанымдық мектеп: Ербол Жанпейісов» (ғылыми-практикалық дөңгелек үстел)

А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты белгілі тілші-ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор, Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың иегері Ербол Несіпбайұлы Жанпейісовтың 90-жылдығына орай ұйымдастырылған “Тілтанымдық мектеп: Ербол Жанпейісов” атты ғылыми-практикалық дөңгелек үстелдің бейненұсқасын назарларыңызға ұсынады.

КЕМЕЛ ТІЛДІҢ КЕЛЕШЕГІ ЗОР

Қазақ тілі – сан ғасырлық тарихы бар, ғылым саласында қолданымдық әлеуеті орасан зор тіл. Ішкі заңдылықтары тұрақталған, жүйеленген, сөздік қоры мол, кемелденген өміршең тіл. Иә, ана тіліміздің тарихында тоқырау кезеңдер болғаны рас… Бірақ ана тіліміз Тәуелсіздік алғалы бері өз тұғырына қайта көтеріліп, тіпті жаңаша жаңғырып келеді. Бұл – әдеби және мәдени мұраларды насихаттаудың арқасы, қазақ...

ҒҰМЫРЫ ҒИБРАТҚА ТОЛЫ ҒАЛЫМ

Қазақ тіл білімінің көрнекті маманы, филология ғылымының докторы, профессор Манкеева Жамал Айтқалиқызы 1950 жылы сәуір айында Орал облысы, Шыңғырлау ауданы, Шілік кеңшарында дүниеге келген. 1967 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетіне оқуға түсіп, оны 1972 жылы үздік дипломмен бітіреді. 1977 жылдан осы кезге дейін Қазақ тіл білімінің қара шаңырағы А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында кіші,...

ЖАЗУ МЕН АУЫЗЕКІ ТІЛДІҢ ӘСЕРЛЕСУІ: КЕЙБІР БЕЛСЕНДІ ҮДЕРІСТЕР

Бағдан Момынова, филология ғылымының докторы, профессор, ҚР БҒМ ҒК А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының бас ғылыми қызметкері Белгілі бір тарихи кезеңдерді басынан кешіріп, белгілі бір мәдени-тарихи шарттардың ықпал-әсерінен пайда болған тілдің әдеби түрі –ұлт пен қоғамның рухани дамуының айнасы, қоғамдық сана деңгейінің  көрсеткіші және уақыттың куәгері, мезгілдің, дәуірдің тілдегі көрінісі.Ал бүгінгі жаһандану дәуірінде әр ұлттың...

Нұргелді Уәли: Орфографияға оңтайлы әліпби керек

Соңғы кездері газет-журнал, сайт басылым беттерінде жаңа әліпбидегі  кейбір таңбаларға байланысты ғалымдар арасында келіспеушілік байқалады. Ой алшақтығын туғызған ол қандай таңбалар?  Оның жазылу мен оқылымдағы ерекшеліктері қандай?  Орфографияға оңтайлы әліпби қажет пе? Міне,осы сұрақтардың жауабын іздеп Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институының бас ғылыми қызметкері,білікті ғалым филология ғылымдарының  докторы  Нұргелді Уәли мырзаға жолыққан едік. Әңгіме...

Жамал апайды тыңдасақ…

Қазақ филология ғылымына өлшеусіз үлес қосқан ғалымдардың қатарында өзіміздің жерлесіміз, Шыңғырлау топырағында дүниеге келген Жамал Айтқалиқызы Манкеева мен атыраулық Зейнолғабиден Бисенғалиевті мақтанышпен атаймыз. Апамыздың әкесі сонау қан майданнан аман келіп, тынымсыз еңбек еткен қарапайым жан болды. Бала сүйді, бәрін аяғынан тұрғызды. Бір тоқ етері, апамыздың ғылым биігіне шыққанын көріп кетті. Қиындығы мол ғылымға еңбекқор екі...

Асхат Аймағамбетов: Отандық ғылымда жаңа серпіліс болады

Ғылым кез келген елде келешектің кілті саналады. Себебі мемлекеттің экономикалық, әлеуметтік ахуалы, тұрақты әрі қауіпсіз дамуы ұлттық ғылымның әлеуетіне тікелей байланысты. Тәуелсіздік жылдары Елбасымыз Н.Назарбаевтың қолдауымен еліміздегі алдыңғы қатарлы ғылыми мектептер, тармақталған ғылыми ұйымдар желісі сақталып қалды, прогрессивті Ғылым туралы заң қабылданды, қазақстандық ғалымдар біршама табыстарға қол жеткізді. Жақында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев қазіргі адамзаттың...