Сайт находится в стадии разработки

Ахмет Байтұрсынұлы атындағы

Тіл білімі институты

Грамматика бөлімі

БӨЛІМ АЙНАЛЫСАТЫН ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕР

  • Функционалды грамматика
  • Қазақ синтаксисінің коммуникативтік-прагматикалық аспектісі
  • Қазақ тіліндегі квалитативті-квантитативті функционалды-семантикалық өрістер
  • Прагмалингвистика, прагмаграмматика бағытындағы зерттеулер
  • Когнитивті лингвистика
  • Ұлттық лингвоконцептология: тұрақтылық пен айнымалылық
  • Түркі тілдерінің грамматикалық құрылысындағы антропоөзектілік пен этноөзектілік көріністері
  • Грамматикадағы дүниенің тілдік бейнесінің көрінісі
  • Грамматикалық теориялардың дамуы

БӨЛІМ ТУРАЛЫ АҚПАР

Грамматика бөлімінің тарихы КСРО ҒА Қазақ филиалы Тіл, әдебиет және тарих институты құрылған кезден басталады. Институттың алғашқы директоры Н.Сауранбаев осы бөлімде қызмет етіп, грамматика мәселелерімен (Қазақ тіліндегі есімшелердің мағынасы мен қызметі. – Алматы,  1944; Қазақ тіліндегі құрмалас сөйлемдер жүйесі. – Алматы, 1948.; Қазақ тілінің грамматикасы. – А. 1944; 1953; Қазақ тіліндегі көсемшелер туралы. – Алматы,1990; Қазақ тіліндегі құрмалас сөйлем жүйесі (докт. дисс.). – Алматы,  1948; Қазақ тіліндегі көсемшенің семантикасы мен қызметі (канд дисс.). – Алматы,  1940 т.с.с.) айналысқаны мәлім. Бөлімде қазақ тіл білімінің дамуына елеулі үлес қосқан  М.Балақаев, Ғ.Бегалиев, Қ.Есенов, Е.Жанпейісов, С.Исаев, А.Қалыбаева, Б.Қасым, Т.Қордабаев, Ғ.Мұсабаев, И.Ұйықбаев, А.Ысқақов, Н.Оралбаева, Қ.Есенов, Б.Нұрғазина (Б.Қайымова), Ф.Мұсабекова, В.А.Есенгалиева, Н.Демесінова, Б.Қасым, Қ.Неталиева, Р.Әмір, Ә.Ибатов, Ұ.Салиева, И.Ұйықбаев, Е.Жанпейісов, Т.Әбдіғалиева, З.Ахметжанова, Қ.Рысалды, З.Ерназарова, Б.Қапалбеков, М.Жолшаева, А.Бексейітова, Г.Садирова т.с.с. ғалым-зерттеушілер қызмет етті. Әр жылдары М.Балақаев, Т.Қордабаев, Қ.Есенов, З.Ерназарова, Б.Қапалбеков сияқты ғалымдар бөлім меңгерушісі қызметін атқарды.
Бөлім қызметкерлерінің еңбектері қазақ тілі грамматикасы теориясының дамуына елеулі үлес қосты. Қазақ тілі грамматикасында белгілі бір категорияны танып-танытуда әртүрлі көзқарастардың, бағыттардың қалыптасуына негіз болды. Н.Сауранбаев еңбектерінде қазақ тіліндегі есімше және көсемше категорияларының өзіндік ерекшеліктері сипатталды (Қазақ тіліндегі көсемшенің семантикасы мен қызметі (канд дисс.). – Алматы, 1940; Қазақ тіліндегі есімшелердің мағынасы мен қызметі. – Алматы, 1944 т.с.с.). А.Байтұрсынұлы, Қ.Кемеңгерұлы, І.Кеңесбаев‚ С.Аманжолов еңбектеріндегі көсемшелердің танылуын әрі қарай дамыта отырып, Н.Сауранбаев -ып/-іп/-п‚ -а/-е/-й‚ -ғалы/-гелі қосымшаларын көсемше көрсеткіштерінің қатарында қарастырады. Бүгінгі таңдағы зерттеу еңбектерінде де осы көрсеткіштер көсемше тұлғалары ретінде танылып келеді.
Қазақ грамматикасында көптеген талас тудырған әрі бөлім қызметкерлерінің ерекше көңіл бөліп, арнайы зерттеген категориялардың бірі – сын есімнің шырай категориясы (Мұсабаев Ғ. Қазақ тіліндегі сын есімдердің шырайлары. – Алматы, 1951). Бұл мәселе қазақ ұлттық тіл білімі қалыптасқан кезде де зерттеліп, А.Байтұрсынұлы, Қ.Кемеңгерұлы, Т.Шонанов, Қ.Жұбанов еңбектерінде сипатталған еді. Қолданған атаулары, шырайды жасалуына қарай дараламай, мағыналық ұқсастықтарына байланысты топтастыра беру жағынан С.Аманжолов, І.Кеңесбаев, Ғ.Бегалиев, Н.Cауранбаев еңбектері А.Байтұрсынұлы, Т.Шонанов, Қ.Кемеңгерұлы еңбектеріне ұқсас.
Бөлім қызметкерлері қазақ тілінде көптеген талас тудырып жүрген, күрделі сөз таптарының бірі – етістікті арнайы зерттеді (Қалыбаева А. Қазақ тіліндегі етіс категориясы. (канд. дис). – Алматы, 1949; Қазақ тіліндегі етістікті негіздер (докт. дисс.). – Алматы,1960; Етістіктің лексико-грамматикалық сипаты. – Алматы,1971 т.с.с.).  Әсіресе етіс категориясының бар-жоқтығы туралы мәселе қазақ тіл білімінде ғана емес, түркітануда да талас тудырған еді.
І.Кеңесбаев 1939 жылы жарық көрген «Қазақ тілі» атты оқулығында Қ.Кемеңгерұлы, Қ.Жұбановтардың үлгісімен етістің 6 түрін көрсетіп, салт, сабақты етістіктерді етіс ретінде танығанмен, кейінгі еңбектерінде етістің 4 түрін ғана атайды. Етіс түрлерін (өздік‚ ортақ‚ ырықсыз‚ өзгелік) тану жағынан кейінгі ғалымдар арасында алшақтық байқалмайды. С.Аманжолов қана өздік етісті етіс қатарына қоспайды. 30-жылдардың аяғынан бастап, көрсеткіштері бірдей болғандықтан, сабақты етіс пен беделді (өзгелік) етіс біріктіріліп, салт, сабақты етістер етіске тән мағынасы мен қызметіне қарамастан, етіс аясынан алшақтатыла бастады. Бұл үрдіс 1957 жылы Уфада өткен етіс мәселесін қарастырған координациялық кеңесте де өріс алды. Бірқатар түркологтар төрт етістің жасалуына негіз болады деп есептеп, негіз етісті (основной или исходный залог) етіс категориясының құрамына қосып жүр. Оның басқа етістер сияқты өзіндік көрсеткіші де, етіс категориясына тән мағынасы да жоқ. Қазақ тілінде негізгі етісті етістің бір түрі деп көрсеткен еңбектердің қатарына: «Қазақ тілінің грамматикасы» (етіс категориясын жазған – А.Хасенова); А.Ысқақов «Қазіргі қазақ тілі. Морфология»; Ш.Бектұров, М.Серғалиев «Қазақ тілі» т.б. еңбектерді жатқызуға болады.
Тіл білімінде, оның ішінде қазақ тіл білімінде етістіктің ең көп талас тудырып, түрліше сипатталып жүрген категорияларының бірі – шақ категориясы. Іс-әрекет, қимылдың сөйлеп тұрған кезде, одан бұрын немесе кейін өтуіне байланысты осы шақ, өткен шақ, келер шақ түрі барлық ғалымдарда да бірдей анықталғанымен, оның түрін, көрсеткіштерін тануда зерттеуші ғалымдар арасында пікірталастар туындайды. Бұл мәселе де бөлім қызметкерлерінің назарынан тыс қалмаған (Қордабаев Т. Қазақ тіліндегі етістіктің шақ категориясы (канд. дисс.). – Алматы, 1949; Қазіргі қазақ тілі грамматикасы (авт. бірі). – Алматы, 1961 т.с.с.  ). Т.Қордабаев еңбектерінде де отыр, тұр, жатыр, жүр  етістіктерінің ерекшелігі сөз болады. «Осы шақтың кейбір көрсеткіштері туралы» деген мақаласында Т.Қордабаев жатыр, жүр, отыр, тұр етістіктерінің морфологиялық ортақ қасиеттерін көрсете келіп, шақтық мағыналары жағынан бұл етістіктердің әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері бар екенін айтады. Атап айтқанда: а) жатыр, тұр етістіктерінің жанды заттарға да, жансыз заттарға да қолданылатынын, ал жүр, отыр етістіктерінің жанды заттарға қатысты ғана қолданылатынын; ә) жатыр, тұр етістіктері үзілістері болып тұратын, дәл сөйлеу үстінде ол амалдың болып жатпауы да мүмкін екендігін, жалпы «осы кезде болып жүр» деген мағынада қолданылатынын, ал отыр, тұр етістіктерінің дәл сөйлеу үстінде, қазір болып жатқан іс-әрекеттерді білдіру үшін жұмсалатынын айта келіп, соған сәйкесжатыр, жүр етістіктері арқылы жасалған осы шақты  «жалпы осы шақ», ал отыр, тұр етістіктерінің қатысуымен жасалған шақ түрін «нақ осы шақ» деп атауды ұсынады.
Шақ категориясының ішінде қиын да күрделісі – өткен шақ екені белгілі. Өткен шақты ғалымдар түрлі қырынан қарастырған. Мәселен, Т.Қордабаев, А.Ысқақов өткен шақты сөйлеушінің амалды өзі басы-қасында болғандай, өз көзімен көргендей, тыңдаушысы сенерліктей етіп хабарлауына байланысты айғақты (немесе анық), айғақсыз (немесе танық) деп жіктесе, «Современный казахский язык», Ы.Маманов, «Қазақ тілі грамматикасы» (Қ.Неталиева), Ғ.Әбуханов, М.Серғалиев, А.Айғабылов, О.Құлкенова,  «Қазіргі қазақ әдеби тілі», Ш.Бектұров, М.Серғалиев «Қазақ тілі» сияқты еңбектерде іс-әрекеттің бұрынырақта не жуық арада өтуіне байланысты жедел өткен шақ, бұрынғы өткен шақ, ежелгі өткен шақ деп топтастырылған. Сонымен қатар «Современный казахский язык», Ы.Маманов, М.Серғалиев, А.Айғабылов, О.Құлкенова еңбектерінде бұрынғы уақытта дағдылы түрде өтіп тұрған қимыл-әрекетті жеке топтастырып, «дағдылы өткен шақ» деп береді.
Түркологияда, оның ішінде қазақ тіл білімінде де ұзақ уақыт бойы зерттеліп, көптеген талас тудырып жүрген мәселенің бірі көмекші етістікке байланысты. Ы.Маманов құрамында көмекші етістігі бар күрделі формалардың қимылдың фазасын (саты) жасауға қатысатынын айта келіп, оның 6 түрін көрсетеді. Олар: а) қимылға дайындық; ә) қимылды жасауға бейімделу; б) қимылдың басталуы; в) істің өтуі; г) бітер алдындағы іс; ғ) істің бітуі. Н.Оралбаева «Аналитические формы глагола в современном казахском языке» деген докторлық диссертациясында Ы.Мамановтың жоғарыда келтірілген 6 фазасын 3 фазаға сыйғызуға болатынын айтады. Ғалым «фаза қимылдың басталуы мен аяқталуына дейінгі аралықты қамтуы керек» деген тұжырым жасай отырып, қимылды істеуге дайындалу, қимылды жасауға бейімделу сияқты сипаттамалар фаза шеңберінен тыс қалатынын, себебі мұнда қимылдың әлі бастала қоймағанын ескертеді. Сол сияқты бітер алдындағы іс пен біткен іс деп аталатын фаза түрлерін жинақтап, бір фаза ретінде беруге болатынын көрсетеді. Сөйтіп, қимылдың өту фазасын: а) қимылдың басталуы (-а баста‚ -п қоя бер‚ -п сала бер‚ -п жүре бер); ә) қимылдың орындалып жатуы (-п келе жат‚ -п бара жат‚ -п бар‚ -п кел‚ -п жат‚ -п тұр‚ -п отыр‚ – п жүр); б) қимылдың аяқталуы (-п бол‚ -п біт‚ -п шық‚ -п қой‚ -п кет‚ – п қал‚ -п болып қал) деп жіктейді.
Көмекші етістіктердің видке қатысуына қарай топтастырып, саралауға тырысатын еңбектердің қатарында Н.Сауранбаевтың «Семантика и функций деепричастии в казахском языке» (1944)‚ «Русско-казахский словарь» (Под общей редакцией проф. Н.Т.Сауранбаева (1954)‚ «Современный казахский язык» (1962)‚ 1956 ж. координациялық кеңесте сөйлеген сөзі‚ И.Ұйықбаев «Қазіргі қазақ тіліндегі етістік көріністері» (1958), кеңесте сөйлеген сөзі, Н.Х.Демесинова «Сопоставительная грамматика русского и казахского языков (синтаксис)» (1966) т.с.с. атауға болады.
Қазақ тілінде көрініс (вид) категориясы бар деп түсіндірушілер оны түрліше топтастырады. Н.Сауранбаев аяқталған (законченный), аяқталмаған (продолжительный) және белгісіз (неопределенный) деп үшке бөлсе, И.Ұйықбаев пен Ы.Маманов созылыңқы (аяқталмаған) көрініс (сыпат), аяқталған көрініс (сыпат) деп екіге топтастырады.
И.Ұйықбаев, Н.Сауранбаев еңбектері көмекші етістіктердің өзіндік ерекшелігін танытуда елеулі үлес болды. И.Ұйықбаев көмекші етістіктерді тұрақты, тұрақсыз деп екіге топтастырады да, тұрақты көмекші етістіктерге е-, жазда етістіктерін, тұрақсыз көмекші етістіктерге кет, баста, жібер, отыр, тұр, жатыр т.б. етістіктерді жатқызады. Ғалым кет, қал, шық, ал, қой, өт, бол, сал, таста т.с.с. етістіктердің аяқталған көрініс жасауға қатысатынын, жат, жүр, отыр, тұр етістіктерінің аяқталмаған көрініс жасауға қатысатынын, ал, бар, кел, түс, көр, е- етістіктерінің негізгі етістікке байланысты кейде аяқталған, кейде аяқталмаған көрініс жасауға қатысатынын айтады. Аяқталған көріністің өз ішінен: қимылдың аяқталуы, қимылдың шапшаңдығы, қимылдың жол-жөнекей болуы, қимылдың жорта жасалуы, қимылдың бір рет болуы, қимылдың бағыты‚ қимылдың басталуы‚ қимылдың бола жаздауы, аяқталмаған көріністің: қимылдың аяқталмауы, қимылдың қайталануы, қимылдың үдеуі, қимылдың жол-жөнекей болуы, қимылды жасауға әзірлік сияқты мағыналық реңктерін (видовые оттенки – И.Ұ.) көрсетеді.
Көмекші етістіктер табиғатын, оның өзіндік ерекшелігін түсіндіруге тырысқан ғалымдардың бірі – А.Ысқақов. Ғалым көмекші етістіктерді толымды және толымсыз көмекші етістік деп топтастырады. Толымды көмекші етістіктерге негізгі мағынасын сақтап, етістіктерге түрлене алатын, дербес сөз ретінде де, аналитикалық (сараламалы) етістік құрамында да қолданыла алатын етістіктерді (ал, бер, бар, баста, тұр, отыр т.б.) жатқызады да, толымсыз етістіктерге (лексикалық) толық мағынасы жоқ е– етістігінен өрбіген формаларды жатқызады (екен, емес, еді, еміс-еміс т.б.). Сонымен қатар А.Ысқақов жатыр, жүр, отыр, тұрқалып етістіктерінің,  бол, қыл, ет көмекші етістіктерінің, жазда, де етістіктерінің мағыналық ерекшеліктері мен қызметіне арнайы тоқталады. Ғалым көмекші етістіктердің қызметі мен өзіндік ерекшелігін, сипатын танып, ажырата білу үшін аналитикалық форма, аналитикалық форманттардың мағынасы мен қызметін айқындау қажеттігін айта келіп, басты-басты аналитикалық форманттарға сипаттама береді.
Сөз тудырудың синтаксистік немесе аналитикалық тәсілдері А.Ысқақов‚ К.Аханов‚ С.Қожамқұлова‚ Ы.Маманов‚ С.Исаев еңбектерінде көрініс тапқан.
Етістік тудырушы қосымшалардың түрін, табиғатын, мағыналық ерекшелігін сөз еткен ғалымдардың бірі – А.Хасенова. Ғалымның бұл саладағы пікір-тұжырымдары «Глагольные основы казахского языка» (1960)‚ «Аффикстер жайлы бірер сөз» (1975), «Қазіргі қазақ тіліндегі –с және –дас аффикстері туралы» (1955), «Сөз тудырушы аффикстердің сөздерді байланыстыру функциялары» (1975) т.б. еңбектерінде баяндалған.
А.Қалыбаева (Хасенова) етістік тудырушы қосымшаларды:
а) зат есім, сын есім, сан есім, үстеу, етістік, еліктеуіш сөз, одағай т.с.с. түрлі сөз табына жалғануы;
ә) сабақты етістік, салт етістік жасауға қатысуы;
б) зат есімді іштей мағыналық топтарға (мезгіл, мекен, өлшем мәнді, дене мүшелерінің атауы т.б.) бөліп алып, соған сәйкес етістік тудырушы жұрнақтар жалғанғандағы мағыналық өзгерістері;
в) құранды жұрнақтар түзуі (-лан, -лас, -лап, -лаған т.с.с.) т.б. тұрғысынан сөз етеді. Осылайша сипаттау Ы.Маманов еңбектерінде де өріс алған.
Етістік тудырушы қосымшалардың табиғатын сөз еткен ғалымдардың бірі – А.Ысқақов. Ғалым туынды етістіктерді – есім негізді етістіктер және етістік негізді етістіктер деп екі топқа бөліп, етістік негізді етістіктердің қатарына етіс жұрнақтарымен қатар амалдың (істің) өту сипатын білдіретін жұрнақтарды (-ла/-ле, -қыла/   -кіле, -мала/-меле, -ғышта/-гіште, -ыңқыра/-іңкіре, -ымсыра/-імсіре,    -ыстыр/-істір) жатқызады. Осы тұрғыдан келгенде‚ ғалымның жіктеуі А.Хасенова еңбектерімен сарындас.
А.Ысқақов есімдерден етістік тудырушы өнімді қосымшалар ретінде –ла/-ле, -лан/-лен, -лас/-лес, -лат/-лет, -ай/-ей, -қар/-кер, -ар/-ер, -ал/-ыл, -ық/-ік, -сы/-сі, (-ымсы/-імсі), -сын/-сін, -сыра/-сіре, -ра/-ре, -ырай/-ірей т.с.с. атайды да, осылардың ішінде –сын/-сін және –сыра/-сіре жұрнақтарының ғана мәнін түсіндіреді.
Бөлім қызметкерлерінің қазақ тілі морфологиясына қатысты ұстанымдары қазақ тілі оқулықтарға, оқу құралдары мен  грамматикаларға еніп, қазақ тілі грамматикасының дамуында өзіндік бағыттың қалыптасуына, белгілі бір категорияның тіл білімінде танылуына жол ашты (Қазақ тілінің грамматикасы. – А. 1944; 1953; Қазақ тілінің грамматикасы. – Алматы, 1967; Бегалиев Ғ. Қазақ тілінің грамматикасы. Педучилищеге арналған оқу құралы. – Алматы, 1944; Қазақ тілі грамматикасы. 2 бөлім. Синтаксис. Орта мектептің 6-7 кластарына арналған оқу құралы. – Алматы, 1948. (авт. бірі); Ысқақов А. Қазіргі қазақ тілі. – Алматы,1964; 1974; 1991 т.б.; Қазақ тілінің сөзжасам жүйесі. – Алматы, 1989; Современный казахский язык. – Алматы, 1962; Қазақ тілінің грамматикасы. Морфология. – Алматы,1967;  Балақаев М. Қазақ тілінің грамматикасы. Үлкендер мектебіне арналған. – Алматы, 1938; Қазақ тілі грамматикасының кейбір мәселелері. – Алматы, 1941; Қазіргі қазақ тілі: лексика, фонетика, грамматика. – Алматы, 1954 (авт. бірі);  Қазақ әдеби тілі тарихының грамматикасы. – Алматы, 1964 (авт. бірі); Қазіргі қазақ тіліндегі сан есімнің сөзжасам жүйесі. – Алматы, 1988; Аблақов Ә.Қазіргі қазақ тіліндегі меңгеріле байланысқан есімді сөз тіркестері (оқу құралы). – Алматы, 1971; Қазақ тіліндегі барыс жалғаулы сөз тіркестері (оқу құралы). – Алматы, 1975; Қазақ тіліндегі табыс жалғаулы сөз тіркестері (оқу құралы). – Алматы,1986; Әбдіғалиева Т.  Қазақ тілі. 6 кл үшін. – Алматы,1990 (авт. бірі); Осы оқулыққа методикалық нұсқау. – Алматы, 1990 (авт бірі); Грамматикалық таблицалар. 5 кл үшін. – Алматы, 1990; Практикалық қазақ тілі. – Алматы, 1993 (авт. бірі); Кестелі грамматика. – Алматы, 1993 (авт бірі); Әмір Р. Қазақ тілі. Учебник казахского языка для ІІ-ІVкл. русской школы. 6-е изд. –Алматы, 1965 (авт бірі); Қазақ тілі. Грамматика, емле, тіл дамыту. –Алматы, 1965; Бірінші класта қазақ тілін оқыту. – Алматы,1962; Қазақ тілінен бірінші класқа арналған таблицалар. – Алматы, 1965; І класта оқушылардың тілін дамыту үшін істелген жұмыстар. – Алматы, 1957). Сонымен қатар бөлім қызметкерлері зерттеп жүрген категориялары бойынша кандидаттық, докторлық диссертациялар қорғады (Сауранбаев Н. Қазақ тіліндегі көсемшенің семантикасы мен қызметі (канд дисс.). – Алматы, 1940;  Қазақ тіліндегі құрмалас сөйлем жүйесі (докт. дисс.). – Алматы,1943 т.б.;  Мұсабаев Ғ. Қазақ тіліндегі сын есімдердің шырайлары (канд. дис). – Алматы, 1951; Сәдуақасұлы Ж. Қазіргі қазақ тіліндегі етістіктің жақ категориясы (канд. дисс.). – Алматы, 1988; Қазақ тіліндегі бір құрамды сөйлемдердің құрылымдық типтері (етістік бас мүшелі сөйлемдер). (докт. дисс.). – Алматы,1997;  Қазіргі қазақ тіліндегі етістіктің жақ категориясы. – Алматы, 1994; Қазақ тіліндегі бір құрамды сөйлемдер. – Алматы,1996.т.б.; Неталиева Қ. Имена действия в современном казахском языке. АКД., – Алматы, 1963; Қайымова Б. Қазақ тіліндегі етістіктен есім туғызушы аффикстер. (канд. дис). – Алматы, 1963; Ысқақов А. Қазіргі қазақ тіліндегі үстеулер. – Алматы, 1950; Қалыбаева А. Қазақ тіліндегі етіс категориясы. (канд дис). – Алматы, 1949; Қазақ тіліндегі етістікті негіздер (докт. дисс.). – Алматы,1960; Есенов Қ. Қазіргі қазақ тіліндегі шартты және қарсылықты бағының қылы сөйлемдер (канд. дисс.). – Алматы, 1962; Жанпейісов Е. Қазіргі қазақ тіліндегі модальды сөздер. (канд дисс.). – Алматы, 1958;Балақаев М. Основные вопросы синтаксиса простого предложения в современном казахском языке (докт. дис). – Алматы, 1950;Қордабаев Т. Қазақ тіліндегі етістіктің шақ категориясы (канд. дисс.). – Алматы, 1949; Ұйықбаев И. Категория глагольного вида в современном казахском языке (канд дисс.). – Алматы, 1954; Оралбаева Н. Қазіргі қазақ тіліндегі етістіктің аналитикалық формалары (докт дис); Қасым Б.  Қазіргі қазақ тіліндегі күрделі етістіктер (канд. дис). – Алматы, 1992.;Қазақ тіліндегі заттың күрделі атауларының теориялық негіздері (докт. дис). – Алматы, 2002 т.б.; Әбдіғалиева Т.  Болымсыздық семантикасы және оның қазіргі тілінде берілу жолдары (канд. дисс.) –Алматы, 1991; Семантика отрицания и способы его выражения в современном казахском языке АКД., – Алматы, 1991; Әмір Р.Союзы в казахском языке. АКД., -Алматы, 1955; Особенности синтаксиса казахской разговорной речи. АДД., -Алматы, 1972;  Қапалбеков Б. Көсемше бағыныңқылардың дамып, қалыптасуы мен мағыналық түрлері: филол. ғыл. канд. … дисс.: 10.02.02.  – Алматы, 2000. – 143 б.; Жолшаева М. Аспектуалды семантика: форма және мазмұн: филол. ғыл. докт. … дисс. – Алматы, 2009. – 280 б.; Құлманов С. Қазақ тіліндегі мүмкіндік модальдылығының функционалды-сематикалық өрісі: филол. ғыл. канд. … дисс. – Алматы, 2004. – 30 б.; Жаңабекова А. Қазақ тіліндегі уақыт ұғымының тілдік парадигмасы (докт. дисс.). – Алматы, 2010; Солтанбекова А. Қазақ тіліндегі шақтық локалдылық/iшақтық бейлокалдылықтың функционалды-семантикалық категориясы (канд. дисс.). – Алматы, 2010 т.с.с.
Бөлім қызметкерлері қазақ тілі морфологиясымен қатар синтаксисті де назардан тыс қалдырмады. Атап айтқанда, сөз тіркесі синтаксисі (Балақаев М. Основные типы словосочетания в казахском языке. – Алматы, 1957; Синтаксис словосочетания и простого предложения. – Алматы, 1959; Қазіргі қазақ тілі грамматикасы. Синтаксис (оқулық). – Алматы, 1961 (авт. бірі); Аблақов Ә. Қазақ тіліндегі меңгеріле байланысқан етістікті сөз тіркестері. – Алматы, 1986; Қазақ тіліндегі салт етістіктердің  меңгеруі (әдістемелік құрал). –Алматы, 1988; Қазақ тіліндегі меңгеру категориясының мәні (әдістемелік талдама). – Алматы, 1988; Сөз тіркесінің өзіндік ерекшелігі және оның байланысу тәсілдері мен түрлері (әдістемелік құрал). – Алматы, 1990; Қазақ тіліндегі көлемдік септікті сөз тіркестері (әдістемелік құрал). – Алматы, 1991; Қазақ тілі (оқу құралы). – Алматы, 1993. (авт бірі); Қазақ тіліндегі сөз тіркестерінің дамуы мен лексикалану процесі. – Алматы, 1997. (авт. бірі) т.б.); сөйлем синтаксисі (Сауранбаев Н.Қазақ тіліндегі құрмалас сөйлемдер жүйесі. – Алматы, 1948; Қордабаев Т. Құрмалас сөйлем синтаксисі. – Алматы, 1961 т.б.;  Есенов Қ Қазіргі әдеби тіліміздегі күрделенген сөйлемдердің негізгі мәселелері. – Алматы, 1975; Қазақ тіліндегі күрделенген сөйлемдер. – Алматы, 1974; Сабақтас құрмалас сөйлемнің құрылысы. – Алматы, 1982; Қазіргі қазақ тіліндегі синтаксистік қатынастар. – Алматы, 1985; Құрмалас сөйлем синтаксисі. – Алматы, 1995; Синтаксис осложненного предложения в казахском языке. – Алматы, 1992 т.б.; тарихи синтаксис мәселелері (Қордабаев Т. Тарихи синтаксис мәселелері (XV – XVIII ғасырлар материалдары бойынша). – Алматы, 1964); сөйлеу тілі синтаксисі (Әмір Р. Особенности синтаксиса казахской разговорной речи. АДД., -Алматы, 1972;  Особенности синтаксиса казахской разговорной речи. –Алматы, 1972) т.с.с.
Қазіргі қазақ тілі грамматикасына қатысты көп жылғы ізденістердің нәтижесі ретінде 2002 жылы Астанада фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис салаларын қамтыған, қазақ тілінің бүкіл грамматикалық құрылысын, барлық деңгейін бірге алып қарастырған біртұтас еңбек  «Қазақ  грамматикасы» деген атпен  (784 бет) басылып шықты.  Қазақ  грамматикасында» қазіргі қазақ тіліндегі соңғы жылдардағы нәтижелерді, қорытындыларды ендірмек болған оң талпыныстары көрінеді. Онда морфонология, интонация, сөзжасам сияқты тіл білімі салалары арнайы сөз болды.
Ұлттық тіл білімі қалыптаса бастаған ХХ ғасырдың басындағы тіл білімпаздарының (атап айтқанда, Қ.Кемеңгерұлының) еңбектерінде сөзжасам (словообразование) дербес сала ретінде арнайы берілсе, ғалымның репрессиялануына байланысты кейінгі зерттеушілерде бұл үрдіс сабақтастық таба алмай, ұзақ уақыт бойы сөзжасам морфология аясында сөз болып келгені мәлім. «Қазақ грамматикасында» «Сөзжасам – тіл білімінің жеке саласы» деген атпен беріліп, оның тіл білімінің басқа салаларымен байланысы, сөзжасам жүйесі, тәсілдері, сөзжасамдық мағына, туынды сөздер, күрделі сөздер, сөзжасамдық  мағына туынды сөздер, күрделі сөздер, сөзжасамдық ұя, сөзжасамдық жұп, сөзжасамдық тізбек, сөзжасамдық тарам, сөзжасамдық саты ұғымдарына түсініп беріліп, сөз таптарының сөзжасамдары берілген. «Қазақ грамматикасында» сөздің морфемалық құрамы, сөздің морфологиялық құрылымы  бөлімдерін С.Исаев, ал сөзжасамға арналған тарауын Н.Оралбаева жазған.
Сөзді топтастыруда «Қазақ грамматикасының» авторлары сөзді топтастыру принциптерін (семантикалық (грамматикалық); негізгі (морфологиялық) және синтаксистік принцип) көрсете отырып, қазақ тілінде  10 сөз табы бар деп, бұрыннан танылып жүрген 9 сөз табының үстіне модаль сөздерді жеке сөз табы ретінде келтірген.
«Қазақ грамматикасында» сөйлемнің ойлау-танымдық, қарым-қатынас құралы болу сияқты тілдің ең маңызды қызметтерін жүзеге асыратын бірден-бір құрал екендігіне тоқтала келіп, оның өзіне тән белгілерін көрсетеді. Олар: құрылымдық белгі (сөйлем мүшелері); семантикалық белгі (предикативтілік).
«Қазақ грамматикасында» құрмалас сөйлемнің табиғаты мейлінше нақты, жан-жақты сипатталған. Жай сөйлем мен құрмалас сөйлемнің өзіндік ерекшелігі, ұқсастық-айырмашылықтары айқын сараланған. Атап айтқанда:
– құрмалас сөйлем мен жай сөйлемнің құрылымдық ерекшелігі: жай сөйлем бір ғана предикативтік бірліктен тұрса, құрмалас сөйлем кемінде екі предикативті бірліктен құралады;
– жай сөйлем мен құрмалас сөйлем құраушы бірліктерінің сипаты жағынан ерекшеленеді: жай сөйлем сөздер мен сөз тіркестерінен тұрса, құрмалас сөйлем предикативтік бірліктерден тұрады;
– грамматикалық мағыналары бойынша: жай сөйлем модальдік, жақтық, шақтық категориялар арқылы предикативтік мағына білдірсе, құрмалас сөйлем мезгілдік себеп-салдарлық, шарттылық, қарсылықты т.с.с. мағыналарды білдіреді;
– әрқайсысының өзіндік интонациясы болады. Жай сөйлемдердегі интонациялық кідіріс сөйлемді мағыналық топтарға (бастауыш-баяндауыш) жіктесе, құрмалас сөйлемдегі интонациялық кідіріс предикативтік компоненттің ара-жігін ажыратып, синтаксистік қызмет атқарады;
– байланыстырушы лексика-семантикалық, грамматикалық амал-тәсілдер болады. Құрмалас сөйлемдер мағына жақындығы, баяндауышының тиянақсыз тұлғада келуі, интонация мен компоненттің орналасу тәртібі арқылы өзара байланысады.
«Қазақ грамматикасында» құрмалас сөйлем  түрлерін анықтауда предикативтік орталықтың бір-біріне қатынасы, байланысы негізгі өлшем болатынын айта келіп, құрмалас сөйлемдер өз ішінен салалас, сабақтас болып сараланған. Сонымен қатар құрмалас сөйлемнің құрылымдық жағы ескеріліп, екі компонетті құрмалас сөйлем, көп компонентті құрмалас сөйлем болып жіктелген де екі компонетті құрмалас сөйлемдер өз ішінен салалас және сабақтас құрмалас сөйлем, көп компонентті құрмалас сөйлем көп компонетті (сыңарлы) салалас, көп бағыныңқылы сабақтас және аралас құрмалас сөйлем болып топтастырылған.
«Қазақ грамматикасы» бұрынғы басылымдармен салыстырғанда, сандық жағынан да, сапалық жағынан да жетіліп, интонолония, сөзжасам, морфонология т.с.с. жаңа салалардың еніп, тіл біліміндегі жаңа бағыт, жаңа көзқарастар қамтылған.
Соңғы кезде тілдік категорияларды мағыналық жағынан қарастыру жаңа қарқын алып келеді. Қазіргі тіл білімінің зерттеу парадигмасында жүйелік-құрылымдық зерттеулерден антропоцентристік қағидаға негізделген, тілдің когнитивтік, прагматикалық қызметін аша түсетін, дүниетанымдық әлеуетін ғылыми тұрғыдан пайымдауға арналған зерттеулер кең өріс алды. Бұл орайда әсіресе функционалды-семантикалық категорияларды егжей-тегжейлі сипаттауға бағытталған зерттеулерге ерекше мән беріліп отыр. Бөлім қызметкерлерінің зерттеулері сипаттама лингвистикадан функционалды бағыттағы зерттеулерге ойысып, тілді динамикалы, үнемі өзгеріп, дамып отыратын құбылыс ретінде қарастыра бастады. Қазақ тіл білімінде функционалды грамматиканың алғашқы нышандары А.Байтұрсынұлы, Қ.Кемеңгерұлы, Ы.Маманов, С.Исаев еңбектерінен бастау алса, кейін З.Ахметжанова (Сопостовительные исследования лексики тюркских и русского языков (канд дис). – Алматы, 1981.; Принципы сопостовительного функционального исследования казахского и русского языков (докт. дисс.). – Алматы, 1989), Қ.Рысалды (Сын дәрежесі категориясы: функционалды-коммуникативтік табиғаты (қазақ және неміс тілдері негізінде). (докт. дисс.). –Алматы, 2007),  Н.Сәрсембаева т.б. ғалымдардың еңбектерінде сөз болды.
Бөлім қызметкерлері 2003-2005 жылдары «Тілдердің үйлесімді қызмет етуі мен дамуы ­– егемен Қазақстанның тұрақты және өркениетті дамуының тірегі» атты іргелі зерттеу бағдарламасы негізінде «Қазақ тілінің функционалды грамматикасы» атты тақырып бойынша зерттеу жұмысын жүргізіп, нәтижесінде:

  • қазақ тіліндегі функционалды-семантикалық өрістердің коммуникативті-прагматикалық қызметі айқындалды;
  • функционалды-семантикалық өрістер негізіне қарай жіктеліп, құрылымдық-семантикалық жағынан сараланды;
  • функционалды-семантикалық өрістердің тұлғасы айқындалды, олардың парадигмалық және синтагмалық қызметі анықталды;
  • микроөрістерінің конституенттері сараланып, қызметін ашылды, арақатысы анықталды;
  • қазақ тіліндегі квалитативті-квантитативті негізді функционалды-семантикалық өрістердің басқа функционалды-семантикалық өрістерден өзіндік ерекшелігі көрсетіліп, жалпы тілдік семантикалық категориялармен арақатынасы, байланысы айқындалды.

2006-2008 жылдары «Тәуелсіз Қазақстан жағдайында қазақ тілінің ұлттық және мемлекеттік ретіндегі негізгі даму үрдістері мен бағыттары» атты тақырыпта іргелі зерттеу бағдарламасы бойынша «Қазақ синтаксисінің коммуникативтік-прагматикалық аспектісі» тақырыбы бойынша:

    • етістік айтылымның ең негізгі мүшесі екені анықталды;
    • предикатты қатынастағы мүшелердің сөйлемнің құрылымдық негізін құрайтыны сөз болды;
    • сөйлеу жағдаятының сөйлеушінің коммуникативті мақсатына және прагматикалық қолданысына тигізетін әсері айқындалды;
    • сөйлеу жағдаяты мен пресуппозицияның өзара байланысы айқындалды;
    • синтаксистік құрылымдардың әлемнің тілдік бейнесін жасаудағы қызметі айқындалды; әлемнің тілдік бейнесін түзудегі сөйлеуші факторы анықталды;
    • етістіктің семантикалық және синтаксистік әлеуеті мәтіндегі белгілі бір концептінің көрінуіне жол ашатыны көрсетілді;
    • предикативті байланыс мүшелерінің сөйлемнің құрылымдық негізін құраудағы орны көрсетілді;
    • тілдік жағдаят пен пресуппозицияның өзара байланысы анықталды;
    • синтаксистік құрылымдардың әлемнің тілдік бейнесін түзудегі орны көрсетілді;
    • әлемнің тілдік бейнесін түзудегі сөйлеуші факторы анықталды;
    • предикативтік құрылымдағы сөйлем субъектісінің қызметі анықталды;
    • етістіктің предикативті өріс түзудегі орны анықталды.

2009-2011 жылдары «Қазақ ұлттық әдеби тілі және оның уақыт пен кеңістіктегі даму жолдары: ұлттық, жалпыадамзаттық мәдени құндылықтарды жинақтау, сақтау, жаңғырту»  атты іргелі зерттеу бағдарламасының «Қазақ тіліндегі квалитативті-квантативті негізді функционалды-семантикалық өрістер» атты тақырыбы бойынша:

  • Қазіргі қазақ тіл біліміндегі ономасиологиялық, функционалдық бағыттың теориялық ұстанымдарын негізге ала отырып,  қазақ тіліндегі квалитативті-квантитативті негізді функционалды-семантикалық өрістердің табиғаты теориялық тұрғыдан дәйектелді.
  • Квалитативті-квантитативті негізді функционалды-семантикалық өріс түзетін посессивтілік, жекелік/көптік, компаративтік категорияларының категориалдық жүйесі айқындалды.
  • Посессивтілік, жекелік/көптік, компаративтік категорияларының тілдің бірнеше деңгейлерінде көрініс табатыны көрсетілді.
  • Сапа және сын категорияларының семантикалық жүйесі субкатегорияларға жіктеліп, ғылыми тұрғыдан сипатталды, парадигмалық тұлғалары анықталды.
  • Квалитативті-квантитативті негізді функционалды-семантикалық өріс түзетін посессивтілік, жекелік/көптік, компаративтік категорияларын талдау арқылы ұлттық тіліміздегі болмысты категориязациялау, концептуализациялау ерекшеліктері айқындалды.

«Ұлттық идея – Қазақстанның дамуының негізі» атты қолданбалы зерттеу бағдарламасы аясында «Қазақ тілі – ХХ ғасырдың басындағы ұлттық идеяның өзегі»(тақырып жетекшісі – ф.ғ.к. О.Жұбаева) атты тапсырма-тақырып бойынша ХХ ғасырдың басындағы тілші ғалымдардың лингвистикалық еңбектеріндегі ұлттық идеяның көріністерін саралаудың маңызы қорытылды.
Қолданбалы зерттеу бағдарламасы бойынша алынған нәтижелер:

  • осы уақытқа дейін ғылыми айналымға түспеген материалдарды, сирек қолжазбалар қорынан, сол кезде жарық көрген баспасөз беттерінен мақалаларды тауып, сондай-ақ мұрағат қорларынан ХХ ғасыр басындағы қазақ зиялыларының еңбектері іздестіріліп, жинақталды;
  • ХХ ғасырдың басындағы емле ережелеріне негіз болған принциптер анықталды; емле өзгерістеріне қатысты ұсыныстар, олардың өзіндік ерекшеліктері көрсетілді;
  • өткен ғасырдың басында жарық көрген оқулықтардың, оқу құралдары мен сөздіктердің т.б. еңбектердің ұлттық сананы оятудағы орны анықталды; сол кезде жарияланғанмен, кейін тарихи себептерге байланысты ғылыми айналымға түспеген еңбектердің қоғамдық сананы дамытудағы мәні айқындалды;
  • ХХ ғасыр басында жарыққа шыққан сөздіктердің қазақ лексикографиясында алатын орны қарастырылып, ол сөздіктерге құрылымдық талдаулар жүргізілді;
  • тақырыпқа қатысушылар алаш зиялыларына арналған «Алаш – 90 жыл» атты халықаралық ғылыми-теориялық конференцияға қатысты;
  • ХХ ғасыр басында жарық көрген еңбектер араб, латын графикасынан қазіргі графикаға көшірілді: Мәскеу қаласында 1926 жылы шыққан «Дүниенің құрылысы» кітабын (қазақшалаған: қыр баласы (Ә.Бөкейханов) //Г.Көбденова; Қ.Кемеңгерұлының Лебедевтен аударған «Химия» атты оқулығы //Б.Жонкешов; Ә.Ермековтің «Ұлы математика курсы» //А.Үдербаев;
  • ХХ ғасырдың басында баспасөз бетінде («Еңбекші қазақ», «Ақ жол», «Тілші», «Жаңа мектеп» т.с.с.) жарық көрген мақалалар жинастырылып, қазіргі графикаға түсірілді; 560 бет көлеміндегі қолжазба (электронды күйінде) дайындалды;
  • жаңадан табылған дүниелер институтта шығатын «Тілтаным» журналында басылды;
  • Е.Омаров, Қ.Кемеңгерұлы, Т.Шонанов т.с.с. алаш зиялыларының тілтанымдық мұрасы, ХХ ғасырдың басындағы ұлттық идеяның көрінісі туралы бұқаралық ақпарат құралдарына («Қазақ радиосы», «Хабар» радиосы», «Қазақстан» т.с.с.) интервью берілді;
  • ХХ ғасыр басындағы қазақ тілінің қоғамдық-әлеуметтік қызметі артуына, қоғамдағы түрлі өзгерістерге, экстралингвистикалық және лингвистикалық факторларға байланысты тілдің даму бағыты айқындалды;
  • ХХ ғасырдың басында жарық көрген сөздіктерге тоқтала отырып, оларға негіз болған алғышарттар анықталды; алаш зиялыларының қазақ тілін толыққанды іске асыру мақсатымен оқулық жазу, сөздік құрастыру ісіне араласуы, газет-журнал шығару т.б. ағарту, білім беру саласында жүргізген игі бастамаларына талдау жасау, олардың мақсаты, бағыты айқындалды;
  • ХХ ғасыр басында жарық көрген терминологиялық сөздіктердің қазақ әдеби тілін дамытудағы қызметі, ұлттық идеяны, ұлттық сананы оятудағы орны, қазақ халқының рухани құндылықтарын сөзтізбеде беру ерекшеліктері өздеріне дейін жарық көрген сөздіктермен салыстыра отырып көрсетілді; терминдерді, өзге тілдік сөздерді қабылдауда көзделген ұстанымдар, өзіне дейінгі сөздіктермен сабақтастығы көрсетіледі; өзгешеліктері анықталды;
  • ХХ ғасырдың басында жарық көрген оқулықтардың, оқу құралдары мен сөздіктердің т.б. ұлттық сананы оятудағы орны анықталды; ғылыми айналымға түспеген еңбектердің қоғамдық сананы дамытудағы, ұлттық сананы оятудағы мәні айқындалды;
  • ұлттық идеяның қазақ қоғамын бірегейлендіру, тілді, ұлтты бірегейлендірудегі орны анықталды; ағартушылық идеясының тіл, ұлт бірегейлігі үшін қызмет еткені анықталды;
  • ағарту идеясы көрініс тапқан, осы уақытқа дейін ғылыми айналымға түспеген материалдар сол кезде жарық көрген «Ауыл тілі», «Қазақ тілі», «Еңбекші қазақ», «Айқап» т.с.с. сол кезеңде жарық көрген басылым беттері мен мұрағат қорларынан іздестіріліп, жинақталды;
  • қазақшылдық, еуропашылдық, таза түркілік бағыт ұстану, жәдитшілдік, таза түркілік бағыт ұстануға байланысты талас мәселелер мен түрлі бағыттар, көзқарастар анықталды;
  • аударма саласында жарық көрген А.Байтасұлының, Ә.Бөкейханов, Қ.Кемеңгерұлы, Е.Омаров, Ж.Аймауытұлы т.с.с. ғалымдардың табиғаттану, химия, педагогика, география, психология т.б. оқулықтары мен оқу құралдарының көшірмесі жинақталды; бұрынғы ақын-жазушылардың мұраларымен салыстыра отырып, мақсатын, ұстанымы анықталды;
  • «Атаулар сөздігі», «Қазақша-орысша тілмаш», «Әскери атаулар сөздігі», «Пән сөздері» т.с.с. ғасыр басында жарық көрген терминологиялық сөздіктердің ерекшеліктері, терминжасамдағы ұстанымдар айқындалды;
  • ғылым-білімге деген ұмтылыстың ұлттық идеямен сабақтастығы, қазақыландыру идеясының прогрессивтік мәні, тілдік, мәдени бірегейлікті сақтау, күшейту қызметі айқындалды.

Қазақ жазуын латын графикасы негізіндегі жаңа әліпбиге көшірудің ғылыми-теориялық негіздеріне арналған «Түркия, Өзбекстан, Әзербайжан, Түркменстанның және басқа да елдердің тәжірибелеріне ғылыми талдау жасай отырып, латын әліпбиіне көшу жөнінде ғылыми зерттеулер жүргізу» атты қолданбалы зерттеу бағдарламасы бойынша бөлім қызметкерлері Институттың басқа да бөлімдерімен, қоғамдық ғылымдар институттарымен бірлесе отырып, мынадай ғылыми нәтижелерге қол жеткізді: Қазақстандағы 1929-1940 жылдар аралығындағы латын әліпбиін қолдану тәжірибелері зерттелді; Қазақстанда 1929-1940 жж. қолданылған латын жазуына  негізделген  қазақ әліпбиінің орфографиялық ерекшеліктері, жазу мәселесіне байланысты туындаған түрлі айтыстар мен көзқарастарға талдау жасалды, Қазақстандағы 1929-1940 жылдар аралығындағы латын әліпбиіне негізделген жазудың фонетика-фонологиялық, графика-орфографиялық принциптері мен  негіздері анықталды.
О.Жұбаева  Латын графикасы негізіндегі қазақ әліпбиі: тарихы, тағылымы және болашағы. 1.2.3, 1.2.5 тараушалары. Алматы, 2007.
О.Жұбаева  Қазақстанда 1929-40 жылдары қолданылған латын графикасына негізделген қазақ әліпбиі //Қазақ жазуын латын графикасы негізіндегі жаңа әліпбиге көшіру туралы материалдар Алматы, 2007.
«Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы аясында жүзеге асырылып жатқан шаралар көп томдық түсіндірме сөздік құрастыру ісіне А.Жаңабекова, О.Жұбаева сияқты бөлімнің қызметкерлері қатысып келеді. Он бес томдық «Қазақ әдеби тілі сөздігінің» құрастыру, редакциялау ісіне   А.Жаңабекова мен О.Жұбаевалар араласып, жауапты шығарушы болды.
Қазіргі тіл білімінің теориялық зерттеу парадигмасының  антропоцентристік басты ұстанымы тілдің диалектикалық бірліктегі ең маңызды екі қызметінің, атап айтқанда, танымдық (когнитивтік) және қарым-қатынас (коммуникативтік) қызметін терең ашып, тіл білімін заман талаптарына сай  жаңа сапалы деңгейге көтеруге негізделіп отыр. Қазіргі антропоөзекті зерттеулерде  бұрынғы лингвистикалық зерттеулердің бағытын өзгерте отырып, ұлттық сананың ерекшеліктерінің тілдегі көрінісі бейнеленеді. Бұрынғы зерттеулерде тіл құрылымы мен жүйесіне, оның қызметіне ерекше мән берілсе, қазіргі кезде зерттеушілер адам әрекетін түсінуге басты назар аударуда. Зерттеу нәтижесінде «Грамматиканың өзекті мәселелері» атты ғылыми мақалалар жинағы (Алматы, «Арыс», 2007); Қазақ тілінің функционалды грамматикасы (Тілтанымдық зерттеулер (2003-2005жж.) Алматы, 2007. -94-135-бб.); Қазақ тілінің функционалды грамматикасы (Алматы, «Сөздік/Словарь», 2010. 1-кітап) сияқты еңбектер жарық көрді. Сондай-ақ кандидаттық (Қапалбеков Б. Көсемше бағыныңқылардың дамып, қалыптасуы мен мағыналық түрлері: филол. ғыл. канд. … дисс.: 10.02.02.  – Алматы, 2000. – 143 б.; Құлманов С. Қазақ тіліндегі мүмкіндік модальдылығының функционалды-сематикалық өрісі: филол. ғыл. канд. … дисс. – Алматы, 2004; Солтанбекова А. Қазақ тіліндегі шақтық локалдылық/iшақтық бейлокалдылықтың функционалды-семантикалық категориясы (канд. дисс.): – Алматы, 2010), докторлық (Жолшаева М. Аспектуалды семантика: форма және мазмұн: филол. ғыл. докт. … дисс. – Алматы, 2009. – 280 б.; Жаңабекова А.Қазақ тіліндегі уақыт ұғымының тілдік парадигмасы (докт. дисс.). – Алматы, 2010 т.б.)  диссертациялар қорғалды.
Тілді осылайша зерттеу нәтижесінде, біріншіден, функционализм бағытындағы зерттеулер көбейіп, тілдің қызметіне деген қызығушылық артады, тілдік құралдарды қалай пайдалануға болатыны, олардың өзіндік ерекшеліктері анықталады, жанр мен стильге байланысты тілдің қолданылу ерекшеліктері айқындалады, сипаты ашылады.  Екіншіден, дәстүрлі қазақ тілі емес, қазақ тілінің қазіргі кездегі жай-күйі, ондағы өзгерістер мен жаңалықтар, нюанстар анықталады, қазақ тілінің қай бағытта дамып, өзгеріп жатқаны айқындалады.  Қоғам дамуына байланысты норма да жетіліп, өзгеріп отыратындықтан, нормаға қайшы келетін қолданыстардың бәрін қателік ретінде қарастыруға болмайды.  Ол типтік сипат алса, тілдегі қандай да бір үдерістің көрсеткіші бола алады.  Яғни сол арқылы тілдегі жаңа бағыт, өзгерістерді анықтауға болады.
Бүгінгі таңда когнитивтік бағыттағы зерттеулерде тілдегі білімнің көрінісін сипаттауға бағытталған ізденістер жанданып келеді. Морфология теориясының дамуы ондағы когнитивті үдерістерді талдауды қажет етіп отыр. Сол арқылы морфологиялық категориялар мен тұлғалардың тілішілік ерекшеліктері айқындалып, тілде концептуалды мазмұнның репрезентацияландағы морфологиялық бірліктердің орны көрсетіледі. Мұндай зерттеулер тілді құрылымдық немесе функционалды қырынан зерттеумен қатар қалыптасқан тұжырымдарға жаңа қырынан сипаттауға жол ашады, морфологияның тіл жүйесіндегі орнын айқындап, сөйлеу-әрекетіндегі маңызын түсінуге, морфологиялық категориялардың тұрпат және мазмұн межесін тануға мүмкіндік береді. Морфологиялық категорияларды осылайша талдау тілді когнитивті бағытта зерттеуге арналған еңбектердің дамып, өркендеуіне жол ашады.

  • БӨЛІМНІҢ БАСТЫ ЕҢБЕКТЕРІ

 

Ұжымдық еңбек:  
Қазақ грамматикасы. – Астана, 2002. -784 б.
Грамматиканың өзекті мәселелері. – Алматы: «Арыс», 2007. – 482 б.
Қазақ тілінің функционалды грамматикасы //Тілтанымдық зерттеулер (2003-2005жж.). – Алматы, 2007. 94-135-бб.
Қазақ тілінің функционалды грамматикасы. – Алматы: «Сөздік/Словарь», 2010. 1-кітап. 720 б.
Қазақ тілінің функционалды грамматикасы. – Алматы: «Дайк-Пресс», 2012. 2-кітап. 830 б.

Жекелеген авторлар: 
З.Ахметжанова Сопоставительное языкознание: казахский язык и русские языки. – Алматы, 2005. 398 с.
З.Ахметжанова Газетный тектст: экспрессивный синтаксис казахского и англ. языков. – Алматы, 2005. 144 с.
З.Ахметжанова Антропонимы казахского и русского языков: функциональная мотивация. – Алматы, 2006. 127с.
З.Ахметжанова Іскерлік қазақ тілі. – Алматы, 2007. 886с.
З.Ахметжанова Қазақ тілі. Грамматика. Жаттығулар жинағы. – Алматы, 2007. 120б.
С.Құлманов Қазақ тіліндегі мүмкіндік модальділігінің функционалды-семантикалық өрісі. – Алматы, 2006. 156 б.
А.Солтанбекова Қазақ тіліндегі шақтық локалдылық және бейлокалдылық функционалды-семантикалық өрістері. Филол. ғыл. канд… дисс. – Алматы, 2009.
А.Жаңабекова  Қазақ тіліндегі «уақыт» ұғымының тілдік парадигмасы. Филол. ғыл. докт… дисс. – Алматы, 2010.
О.Жұбаева Қазақ тілі грамматикалық категорияларының антропоөзектілігі. Филол. ғыл. докт… дисс. – Алматы, 2010.

Жарық көрген мақалалар:

Ахметжанова З.Қ.: 

  • Реализация внутритекстовых связей в художественном дискурсе //Вестник Павлодарского университета. 2009. №1.
  • Салғастырмалы тіл білімінің өзекті мәселелері //ҚазҰУ Хабаршысы. 2009. №3
  • Газет мәтіндеріндегі семантикалық оппозициялар //Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің Хабарлары.  2009. №2
  • Инновации в сфере русской фразеологии //»Әдеби тіл және қазақ тілінің өміршеңдігі» атты ұлттық ғылым академиясының академигі, филология ғылымдарының докторы Рәбиға Сыздықтың 85 жылдығына орай өткізілген ғылыми – теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2009. 88-91 бб.
  • Қазақ тілінің өміршеңдігі туралы //Қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері. Профессор Құдайберген Жұбановтың 110 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары Алматы, 2009. 242-248-бб.
  • Қазақ тілінің өміршеңдігі және тілдік жағдаят //Туған тіл. Алматы, 2009. №4 (12). 68-72-бб.
  • Паремии как кодекс норм поведения (на материале словаря А.Кайдара «Халық даналығы» //Ә.Қайдаровтың туғанына 85 жыл толуына арналған халықаралық конференция материалдары Алматы, 2009.
  • Қазақ тіліндегі паремиялардағы әдеп ережелері //Туған тіл. Алматы, 2009. №4
  • Ядерные концепты казахской культуры как основа казахской языковой картины мира //С.Демирел атындағы университет хабаршысы. 2009. №4 (12). 4-9-бб.
  • К семантическим основаниям аспектуальности //«Қазақ тілін функционалдық бағытта зерттеу және оқытудың инновациялық технологиялары» атты профессор Р.С.Әмірдің  80 жылдық мерейтойына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. Алматы, Арыс, 2010. 1-том, 26-27 наурыз. – 88-96бб.
  • О динамике изменения исследовательского подхода к изучению антропонимов //Вестник Кокшетауского университета. Алматы, 12010.
  • Дыбысбейнелеуіштік теориясының негіздері (М.Жолшаевамен бірге) //Тілтаным. 2010. №1. 248-251-бб.
  • Экспериментальные исследования отражения категории посессивности в языковом сознании современных носителей казахского языка //Түркі тілдерінің грамматикасы: қазіргі ахуалы мен болашағы. Н.Т.Сауранбаевтың 100жыл толуына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференцияның материалдары. Алматы, 2010. 239-246-бб.
  • Қазақ тіліндегі ұлттық құндылыққа негізделген лингвомәдени бірліктер //А.Байтұрсынұылы атындағы Тіл білім институтының бас ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының докторы,  профессор Ж.Манкееваның 60 жылдығына арналған «Тіл және мәдениет: Тілдің антропоөзектілік парадигмасы» атты республикалық ғылыми-теориялық конференция материалдары. Алматы, 2010, 184-187 бб.
  • Қазақ тіліндегі паремиялардағы әдеп ережелері //«Қазақ тілі». Мәскеу өңірлік «қазақ тілі» қоғамының газеті. Мәскеу, 2010.
  • К проблеме витальности казахского языка //Казахстан в глобальном мире: социально-экономические и культурные аспекты. Материалы Международного научного конгресса 3-5 дек. 2009 г. АЛМАТЫ, 2010. –с 437-447.
  • Концептологи: основные понятия и единицы. //Концептосфера – основа национальной языковой картины мира. Материалы международного круглого стола, посвященного 90-летию М.М.Копыленко. Алматы, 2010. 9стр.
  • Основные аспекты исследования концептов // «Концептосфера – основа национальной языковой картины мира». Материалы международного круглого стола, посвященного 90-летию М.М.Копыленко. Алматы, 2010. 9стр.
  • Невербативы в коммуникативном аспекте. // Қазіргі грамматикалық зерттеулердің негізгі бағыттары. А.Ысқақовтың 100 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференцияның материалдары. Алматы, 2010. 6бет.
  • А.Байтұрсынұлы және қазақ тілі грамматикасы (О.Жұбаевамен бірге) //Байтұрсынұлы оқулары. Астана, 2011.

Рысалды Қ.:

  • Тілді функционалдық тұрғыда зерттеудің қазіргі ұстанымдары //Грамматиканың өзекті мәселелері Алматы, «Арыс», 2007.
  • Сын дәрежесі категориясы: функционалды-коммуникативтік табиғаты (Қазақ және неміс тілдері негізінде). Филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты. –Алматы, 2007. 50 б.
  • Тілді салғастыра зерттеудің бір бағыты – функционалды контенсивті типология // Қазақстан Республикасы ғаламдық мәдениет- және тіларалық қауымдастықта (қазақ және әлем тілдері). –Алматы, 2006. –79-91 бб.
  • Жалпытілдік категориялар –  функционалды грамматиканың негізі // Қазақ тіл біліміндегі функционалды бағыт. –Алматы, 2006. -82-86 бб.
  • Шырай категориясы туралы // Әл Фараби атындағы ҚҰУ Хабаршысы. Филология сериясы. 5 (95) – 2006 -63-68 бб.
  • Сын дәрежесінің болмысы туралы // Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Қызылорда, 2007. –5 б.
  • Сын дәрежесінің категориалдық жағдаяттары //ҚР ҰҒА Хабарлары Алматы, 2007. – бет.
  • Қазақ тіліндегі функционалды грамматика жайында //Тілтаным. 2007. №4
  • Функциональды грамматика мәселелері //Республикалық әдістемелік-педагогикалық журнал «Мектептегі шет тілі». 2009. №2 (38) наурыз /сәуір
  • Сын дәрежесінің функционалды-семантикалық өрісі және категориалдық жағдаяттары // «Тілтаным». 2009. №3.
  • Әртүрлі құрылымды тілдерді салғастырудың мәселелері. Іле институты (Құлжа, КХР) мен ҚазХҚӘТУ (Алматы, ҚР) бірлескен халықаралық ғылыми-практикалық конференция. 15.07.09
  • Қазақ тілі функционалды грамматикасының дамуы. Сөз семантикасы: лексикография, семасиология, терминология. Республикалық ғылыми-практикалық конференция Б.Қалиұлының 70 жылдығына арналған. 23 қаңтар 2009 ж.
  • Қазақ тілінің функциональды грамматикасы туралы. Республикалық әжістемелік-педагогикалық журнал «Мектептегі шет тілі» 2(38) наурыз/сәуір 2009.
  • Функционалды контенсивті типология. Іле институты (Құлжа, КХР) Хабаршысы  2009.

З.Ерназарова:

  • Сөйлем құрылымы және сөздердің категориалдық мәні // Қазақ тілі – компаративті тіл білімінде. – Алматы, 2006. 26 мамыр. 239-244бб.
  • Қ.Есенов және түркологиядағы полипредикативтілікм мәселелері // «Қазақ тіл біліміндегі функционалды бағыт. – Алматы, 2006, маусым. 5-10-бб.
  • «Жібер», «жөнел» көмекші етістіктерінің мағыналық аспектілері // «Қазақ тілі: әдістеме. – Алматы, 2006. №4. 6-9-бб.
  • Сапа категориясының танымдық негіздері //Ә.Қайдаровтың туғанына 85 жыл толуына арналған халықаралық конференция  конференция материалдары. – Алматы, 2007.

О.Жұбаева:

  • Жақ категориясының берілуіндегі кейбір ерекшеліктер // ҚР ҒМ ҰҒА Хабарлары. Тіл, әдебиет сериясы. – 2003. – №3 (139). – Б. 17-21.
  • Жақ категориясының құрамы // ҚР ҒМ ҰҒА Хабарлары. Тіл, әдебиет сериясы. – 2003. – №5 (141). – Б. 47-51.
  • Персоналдылық өрісі және персоналдық дейксис түрлері //А.Байтұрсынұлы және қазақ тіл филологиясы мәселелері. Халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2004. – Б. 147-149.
  • Персоналдылық өрісінің құрылымы //С.Аманжолов және қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері. Халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2003. – Б. 167-172.
  • Персоналдылық өрісінің орталық және шет мүшелері // Академик Ә.Қайдар және тіл білімінің мәселелері. Халықаралық конференция материалдары. – Алматы, 2004. – Б. 411-417.
  • Қазақ тіліндегі жіктеу табиғаты және Қ.Кемеңгерұлының ұстанған теориялық ұстанымдары //Мәдени мұралардың танымдық негіздері. Республикалық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Ақтау, 2004. –
    Б. 214-220.
  • ХХ ғасырдың басындағы қазақ тіл білімінің қалыптасып, даму жолдары  // Тіл танудағы тұлға. Профессор Т.Р. Қордабаевтың 90 жылдығына арналған ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Қарағанды, 2005. – Б.105-110.
  • I және II жақ формаларының парадигмалық және  синтагмалық мәндері ҚР ҰҒА Хабарлары. – Тіл, әдебиет сериясы. – 2005. – №5-6. –  Б. 53-60.
  • Жақ категорияларының инвариант мәндері // ҚР БҒМ ҰҒА Хабарлары. – Тіл, әдебиет сериясы. – 2005. – № 5.  – Б. 167-172.
  • Қазақ тілінің сипаттама морфологиясы және Қ.Кемеңгерұлының ұстанған теориялық ұстанымдары // Кемеңгеров тағылымы. Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Павлодар, 2006. – Б. 8-32.
  • Қ.Кемеңгерұлы. Үш томдық шығармалар жинағы (алғысөзін жазып, құрастырушы). – 2-том.  – Алматы: Алаш, 2005. – 336 б. – 3-том. – Алматы:  Алаш, 2006. –240 б.
  • Сөз тұлғасы // Қазақстан энциклопедиясы. – Алматы, 2006. – 8-том. –
    Б. 42.
  • Жақ грамматикалық формаларының парадигмалық және синтагмалық мәндері // Қазақ тіл біліміндегі функционалдық бағыт. Республикалық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2006. – Б. 91-96.
  • Предикативтілік категориясы және сөйлем құрылымы // Мемлекеттік тіл саясаты: терминология, аударматану, ресми құжат тілі. Халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2007. – Б. 288-290.
  • Етістіктің предикативті өріс қалыптастырудағы қызметі // Қазақ тілінің лексикология, лексикография, фольклортану мен көркем аударма мәселелері: қалыптасуы, дамуы мен болашағы. Халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы: Арыс, 2007. – Б. 212-215.
  • Персоналдылық функционалды семантикалық өрісі // Қазақ грамматикасының өзекті мәселелері. – Алматы: Арыс, 2007. – Б. 316-351.
  • Қазақстанда және Қытайда жарық көрген қазақ грамматикаларының лингвистикалық сипаты // Қазақ грамматикасының өзекті мәселелері. – Алматы: Арыс, 2007. – Б. 7-54.
  • Етістік предикациясының когнитивтік аспектілері // Тілтаным. – 2007. – №3 (27). – Б. 87-91.
  • Предикативті орталықтардың инвариант белгісі // Қайнар университетінің хабаршысы. – 2007. – №3/2. – Б. 68-73.
  • Жай сөйлемнің семантикалық құрылымы // ҚР ҰҒА Хабарлары.  Тіл, әдебиет сериясы. – 2008. – №6 (172). – Б. 38-41.
  • Предикативті өрістің құрылымы // Тілтаным.  – 2008. – №4 (32). – Б. 76-80.
  • Предикация категориясының көп деңгейлі сипаты // Абылай хан атындағы ҚХҚ жӘТУ хабаршысы. – Филология сериясы. – 2008. – №3 (20). – Б. 134-139.
  • «Субъект» ұғымының тіл біліміндегі зерттелуі // Профессор С.М.Исаев: қазақ тіл білімі мен әдебиеттанудың теориялық және әдістемелік мәселелері. – Алматы, 2008. – 9-10 маусым. – 2-том. – Б. 182-191.
  • Қошмұхамед Кемеңгерұлының тілтанымдық мұрасы // Туған тіл. Еларалық қоғамдық-саяси, әдеби-ғылыми альманах. – 2008. – №2 (08). – Б. 50-55.
  • А.Байтұрсынұлы еңбектеріндегі функционалды грамматика мәселелері // Жалын. Әдеби-көркем және әлеуметтік журнал. – 2009. – №6. – Б. 34-36.
  • Ұлттық тіл білімі қалыптаса бастаған кезеңдегі функционалды грамматика көріністері // Тілтаным. – 2009. – № 2 (34). – Б. 69-76.
  • Структура предикативного поля // Maтериалы 5-международной научно-практической конференций. – Przemisl, 2009. – 07-15 апрель. Materialy v miedzynarodowej naukowi-praktycznej konferencji. Strategicne pytania swaitowej nauki – 2009. Volume 9 filologiczne nauki Pryschologia I socjologia Myzyky i zycie. – Przemisl, 2009. – С.47-52.
  • Общие и дифференциальные особенности предложения и высказывания // Социальные и гумантиарные науки. Кыргызский национальный университет им. Ж.Баласагына. – Бишкек, 2009. – №5-6. – С. 218-221.
  • Жақ категориясы және персоналдылық функционалды-семантикалық өрісі // Тілтанымдық зерттеулер (2003-2005). – Алматы: Арыс, 2009. – Б. 135-152.
  • Предикативті өрістің субъектілі-предикатты бірліктері // Жаратылыстану-гуманитарлық ғылымдары және олардың Қазақстан Республикасының индустриалды-инновациялық даму бағдарламасын жүзеге асырудағы рөлі. ІV халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. – Алматы, 2009. – Б. 81-86.
  • Қ.Жұбановтың шақ категориясын танудағы ұстанымдары // Қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері. Профессор Құдайберген Жұбановтың 110 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2009. – Б. 120-124.
  • Қазақ тілінің ұлттық корпусын түзуде қойылатын талаптар // Ақпараттық-инновациялық парадигмасының қалыптасуы жағдайында Қазақстанның қоғамдық ғылымдары. ҚР ҰҒА академигі Қошанов Аманжол Қошанұлының 75 жасқа толуына арналған халықаралық ғылыми конференция материалдары. – Алматы, 2009. – Б. 809-815.
  • Корпустық лингвистиканың теориялық және практикалық құндылығы ұстанымдары // Қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері. Профессор Құдайберген Жұбановтың 110 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2009. – Б. 251-254.
  • Елдес Омаровтың тілтанымдық мұрасы // Туған тіл. Еларалық қоғамдық-саяси, әдеби-ғылыми альманах. – 2009. – №3 (11). – Б.80-82.
  • Сөйлеудегі және тілдегі предикация көрінісі // Этнос және тіл. Академик Ә.Қайдардың 85 жылдық мерейтойына арналған халықаралық конференция материалдары. – Алматы, 2009. – Б. 175-179.
  • Қазақ тілінің ұлттық корпусын түзудің міндеттері // ХХІ ғасыр білім беру жүйесі: бәсекеге қабілетті маман даярлау мәселелері. Профессор Әділ Ермековтың туғанына 100 жыл толуына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференцияның материалдары. – Шымкент, 2009. – Б. 186-191.
  • Сөйленім – дискурс бірлігі // Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университетінің хабаршысы. – 2010. – №2-3 (70-71). – Б. 106-112.
  • Қазақ грамматикасындағы дәстүр мен сабақтастық // Қазақ тілі мен әдебиеті.  – 2010. – №4. – Б. 70-82.
  • Грамматикалық танымның ұлттық ерекшеліктері // ҚХҚжӘТУ хабаршысы. 2010 №1 (23). – Б. 13-21.
  • Қазақ тіл біліміндегі функционалды грамматиканың алғашқы көріністері // Іле ағартуы. Қытай Халық Республикасы. – 2010. – №2. – Б. 248-53.
  • Сөйлемдегі субъекті мен бастауыштың арақатынасы // Известия вузов. – Бишкек, 2010. – №1. – С. 313-317.
  • Ұлттық дүниетаным және қазақ тіліндегі жақ категориясы // Теоретические и практические аспекты обучения языкам и литературы. Вып. ХХ.  Министерство юстиции Республики Узбекистан. Ташкентский Государственный институт. – Ташкент, 2010. – С. 140-146.
  • Коммуникативная интенция говорящего в предложении /высказывании // В мире научных открытий. Материалы ІІ Всероссийской научной конференции «Научное творчество ХХІ века». – Красноярск, 2010. – №4. – Часть 6. – С. 107-109.
  • Основные типы предложений /высказываний // Филологические науки: Современность и перспективы. – Часть 2. Актуальные проблемы изучения и преподавания языков. – Стерлитамак, 2010. – С. 156-159.
  • Сөйленімнің көпқырлы сипаты // Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2010 жылғы «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан халқына Жолдауына орай «Білім беру және ғылым: даму көкжиегі» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. – 2-жинақ. – Алматы, 2010. – Б. 198-201.
  • Коммуникативті бірлік ретіндегі сөйлемнің мәні // Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2010 жылғы «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан халқына Жолдауына орай «Білім беру және ғылым: даму көкжиегі» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. – 8-шығарылым. – Алматы, 2010. – Б. 85-89.
  • Сөйлем субъектінің мәндері // Қазақ тілін коммуникативтік функционалды бағытта зерттеу және оқытудың инновациялық технологиялары. Профессор Р.Әмірдің 80 жылдық мерейтойына арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. – Алматы: Арыс, 2010. – 1-кітап. – Б. 185-192.
  • Қазақ тілінің грамматикалық категорияларындағы антропоөзектілік көрінісі // Әбіш Кекілбаев шығармашылығы – әлеуметтік-гуманитарлық ғылымдар контексінде. Халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Ақтау, 2010. – Б.146-150.
  • Тілдік сананың этноөзектік сипаты // Тіл және мәдениет: тілдің антропоөзектік парадигмасы. Профессор Ж.А.Манкееваның 60 жылдығына арналған республикалық ғылыми-теориялық конференцияның материалдары. – Алматы, 2010. – Б. 229-232.
  • Морфологиялық жолмен берілетін «сан» концептінің қалыптасуы // Қазіргі білім берудегі ізгілендіру үдерістері және жаңаша оқытудың өзекті мәселелері. ХҚТУ профессоры Ө. Танабаевтың 70 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Шымкент, 2010. 1-бөлім. – Б. 199-204.
  • Қазақ тіліндегі сан-мөлшер концептінің репрезентациясы //Түркі тілдерінің грамматикасы: қазіргі ахуалы мен болашағы. Халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2010. – Б. 284-294.
  • Концептуалды мазмұнның грамматикадағы көрінісі   // Концептосфера – ғаламның ұлттық тілдік бейнесінің негізі. Халықаралық дөңгелек үстел материалдары. – Алматы, 2010. – Б.189-195.
  • А.Байтұрсынұлы мұрасындағы функционалды грамматика //Жас қазақ. 2010. 5 қараша №43 (303).
  • Уақыт концептінің морфологиялық репрезентациясы // Адам-Тіл-Мәдениет. Профессор Г.Н. Смағұлованың 60 жылдық мерейтойына арналған ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2010. – Б.47-50.
  • Шақ тұлғаларының концептуалды мазмұнды репрезентациялаудағы қызметі // Қазіргі қазақ грамматикасы мен терминологиясын зерттеудің негізгі бағыттары. Профессор А.Ы. Ысқақовтың туғанына 100 жыл толуына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2010. – Б.93-99.
  • Қазақ әдеби тілінің сөздігі. – Алматы: Арыс, 2006. – 3-том. – Б. 298-428.
  • Қазақ әдеби тілінің сөздігі. – Алматы: Арыс, 2008. – 8-том.  – Б. 23-221.
  • Предложение и его отношение к языку и речи // Проблемы гуманитаризации образования в малых городах: теория, практика и перспективы. Международная научно-практическая конференция.  – Коряжма, 2010. 21-22 октября. – С. 14-21
  • Основные единицы речевой коммуникации // Вітчизняна філологія. Теоретичні та методичні аспекти вивчения. Збірник науковых праць на пошанування Івана Тимофійовича Яценка. – Черкаси, 2010. – Б.26-28.

Жаңабекова А.:

  • Тема-ремалық қатынастардың коммуникативтік-прагматикалық қызметі //ҚР ҰҒА Хабарлары 2007. №4
  • Темпоралдылық категориясының бастау ұғымдары //Грамматиканың өзекті мәселелері Алматы, «Арыс», 2007. 291-316-бб.
  • Сөйлемнің актуалды мүшеленуінің синтаксистік категориялармен арақатынасы //Тілтаным. 2008 №4
  • Сөйлемнің актуалды мүшелену мәселесінің зерттелуі //Профессор С.М.Исаев: қазақ тіл білімі мен әдебиеттанудың теориялық және әдістемелік мәселелері Алматы, 2008. 2-том
  • Сөйлемнің коммуникативті түрлері //ҚазМҰУ Хабаршысы. Филология сериясы 2008. №4
  • Морфологиялық категориялардағы оппозитивті және бейоппозитивті қатынас // әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің 75 жылдығына арналған «Тіл және менталдылық» атты XII Халықаралық ғылыми-теориялық конференциясының материалдар жинағы. Аханов тағылымы. 1 том. – Алматы: Қазақ университеті, 2009. – 114-120 бб.
  •  Морфологиялық категориялардың семантикалық және құрылымдық белгілері // ҚазҰУ Хабаршысы. Филология сериясы, № 5-6 (121-122).  – Алматы: Қазақ университеті, 2009. – 76-81 бб.
  •  Ұғымдық категория терминінің мәні // «Профессор Фатима Мұсабекова және тіл білімі мен әдістеме мәселелері» атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы: Баянжүрек баспасы, 2009. – 67-69 бб.
  •  Грамматикадағы тілді зерттеудің ономасиологиялық және семасиологиялық бағдарларлары туралы //  А. Сәрсенұлы Аманжоловтың 75 жылдық мерейтойына арналған «Түркі әлемі: тіл, тарих, мәдениет интеграциясы» халықаралық симпозиум материалдары // ҚазҰУ Хабаршысы. Филология сериясы, №4 (120). – Алматы: Қазақ университеті, 2009. – 45-49 бб.
  • «Тұлғадан мағынаға қарайғы» және «мағынадан тұлғаға қарайғы зерттеу бағыттарының грамматикалық негізі // «Мәдениеттер тоғысындағы тіл, әдебиет және аударма мәселелері» атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. Сүлейман Демирел атындағы университет. Филология факультеті. – Алматы, 2009. – 275-279 бб.
  •  Грамматикадағы біржүйелік және көпжүйелік талдау әдістері // «ХХІ ғасыр университеттері: инновациялар және жаңа технологиялар» атты әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың арналған халықаралық ғылыми конференция материалдары. 1 том. – Алматы,  2009. – 303-306 бб.
  •  Грамматикалық және функционалды-семантикалық категориялардың арақатынасы  // Қазақ тілі мен әдебиеті. №5. – Алматы, 2009. – 61-68 бб.
  •  Функционалды-семантикалық өрістің ұғымдық және тілдік аспектісі // Сүлеймен Демирел атындағы университет Хабаршысы. №2 (10).  – Алматы, 2009. – 21-24 бб.
  •  Функционалды-семантикалық өрістердің тұрпат және мазмұн межесі (тілдік сипаты) // Ұлағат. №3. – Алматы, 2009. – 80-91 бб.
  •  Функционалды-семантикалық өрістердің құрылымдық типтері // Тілтаным. № 2 (34). – Алматы, 2009. – 29-36 бб.
  •  Категориялық жағдаят – функционалды грамматиканың негізгі ұғымдарының бірі  // ҚР БжҒМ ҰҒА Хабарлары. Тіл, әдебиет сериясы, №2.  – Алматы, 2009. – 28-32 бб.
  •  Ономасиологиялық бағыттағы функционалды грамматика мәселелері // Тілтанымдық зерттеулер (2003-2005). – Алматы: Арыс, 2009. – 111-134 бб.
  •  Қазақ дүниетанымының ғарыштық сипаты // «Әдеби тіл және қазақ тілінің өміршеңдігі» атты Ұлттық ғылым академиясының академигі, филология ғылымдарының докторы Р.Сыздықтың 85 жылдығына орай өткізілген ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы: Кие, 2009. – 39-43 бб.
  •  Адамның жас ерекшелігімен байланысты атаулардағы уақыт семантикасының тілдік сипаты // «Қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері» атты профессор Қ. Жұбановтың 110 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2009. – 56-62 бб.
  •  Қ.Жұбанов және функционалды бағыт (семантикалық шақ категориясы негізінде) // «Қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері» атты Қ.Жұбановтың 110 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2009. – 128-131 бб.
  •  Семантикалық уақыт ұғымының тілден тыс көрінісі // Академик Ә.Т.Қайдардың 85 жылдығына арналған «Этнос және тіл» атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2009. – 274-278 бб.
  • Уақыт пен кеңістік ұғымдарының философиялық, физикалық, тілдік аспектілері // Профессор Ә. Ермековтің туғанына 100 жыл толуына арналған халықаралық ғылыми конференция материалдары. 1 бөлім. – Шымкент, 2009. – 175-182 бб.
  •  Қазақ тілінің грамматикалық сөздігі туралы  // Тілтаным.  №3. –  Алматы,  2009. – 70-75 бб.
  •  Тілдік корпус ұғымының мәні, сипаттамасы // Тілтаным. №4. – Алматы, 2009. – 42-46.
  •  Қазақ салт-дәстүр атауларындағы уақыт семантикасы // «Қазақ тілін функционалдық бағытта зерттеу және оқытудың инновациялық технологиялары» атты профессор Р.С.Әмірдің  80 жылдық мерейтойына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. 2 том. – Алматы: Арыс, 2010. – 88-96 бб.
  •  Келер шақ микроөрісінің семантикалық құрылымы // «Ә.Кекілбаев шығармашылығы – әлеуметтік-гуманитарлық ғылымдар контексінде» атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Ақтау: Ш.Есенов атындағы Каспий мемлекеттік технологиялар және инжиниринг университеті, 2010. – 125-130 бб.
  •  Темпоралдылық және аспектуалдылық категорияларының семантикалық тоғысымы // ҚазҰУ Хабаршысы. Филология сериясы, №3 (127). – Алматы: Қазақ университеті, 2010. – 24-27 бб.
  •  Өткен шақ микроөрісінің семантикалық құрылымы // «Қайнар» университетінің Хабаршысы, №2/2. – Алматы, 2010. – 91-96 бб.
  •  Уақыт ұғымының өсімдік атауларындағы тілдік көрінісі // Қазақ тілі мен әдебиеті. №7. – Алматы, 2010. – 98-103 бб.
  •  Функционалды-семантикалық темпоралдылық және модалдылық категорияларының семантикалық тоғысымы // Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ Хабаршысы. Филология сериясы, №1(23). – Алматы, 2010. – 5-13 бб.
  •  Профессор Ж.Манкеева ғылыми мектебінің негізгі бағыттары //«Тіл және мәдениет: тілдің антропоөзектік парадигмасы» атты профессор Ж.А.Манкееваның 60-жылдығына арналған республикалық ғылыми-теориялық конференцияның материалдары. – Алматы, 2010. – 28-30 бб.
  •  Функционалды бағытта зерттеудің түрлі аспектілері // «Қазіргі білім берудегі ізгілендіру үдерістері және жаңаша оқытудың өзекті мәселелері» атты ХҚТУ профессоры Өміртай Танабаевтың 70 жылдығына арналған ғылыми-теориялық конференция материалдары. 1 бөлім. – Шымкент, 2010. – 204-209 бб.
  •  «Уақыт» ұғымын білдіретін адамның жас ерекшелігіне байланысты атаулардың уәжділігі // «Түркі тілдерінің грамматикасы: қазіргі ахуалы мен болашағы» атты профессор Н.Т.Сауранбаевтың туғанына 100 жыл толуына орай  өткізілген халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары.  –  Алматы, 2010. – 71-77 бб.
  •  Қазақ тіліндегі грамматикалық шақ категориясының зерттелу тарихындағы функционалдық сипаттама // Тил воситалари ердамида касбий махоратни шакллантириш-комиллик сифатларини ривожлантирувчи омил (Республика семинар кенгаш материаллари). ІІ қисм. (Формирование прафессиональной компетенции средствами языка – актуальное направление гармоничного развития личности (материалы Республиканского семинара-совещания), часть 2.). – Ташкент, 2010. – 131- 138 бб.
  •  Об исследованиях в области теории функциональной грамматики в казахском языке // ІІ Всероссийская научная конференция с международным участием «Научное творчество ХХІ века». // «В мире научных открытий». №4 (10), часть 3. – Россия, г.Красноярк: Научно-инновационный центр, 2010. – С.114-119.
  •  Виды языковых времен // Филологические науки: современность и перспективы ІІ Биишевские чтения. Сборник материалов международной научнопрактической конференции, посвещенной Году Учителя в Российской Федерации и 70-летию Стерлитамакской государственной педагогической академии им.Зайнаб Биишевой. – Башкортостан, г. Стерлитамак, 14 май, 2010. // часть 2, Актуальные проблемы изучения и преподавания языков.  – С.144-152.
  •  Принципы спряжения категории времени в казахском языке // Известия вузов. №3. – Бишкек: Изд-во научных журналов, 2010. –  С.335-338.

Құлманов С.:

  • Қазіргі қазақ тіліндегі -ақ, -ек, -ық, -ік, -қ, -к сөз тудырушы жұрнағының зерттелу тарихы// ҚазМҰУ Хабаршысы. Филология сериясы. №35. –Алматы: Қазақ университеті, 2000. -100-102-бб.
  • Қазіргі қазақ тіліндегі зат есімдерден за тесім тудыратын -ақ, -ек, -ық, -ік, -қ, -к жұрнағы// ҚазМҰУ Хабаршысы. Филология сериясы. №4 (38). –Алматы: Қазақ университеті, 2000. -110-114-бб.
  • Модалділік категориясының коммуникативті-мағыналық аспектілерінің зерттелу тарихынан// Актуальные проблемы и перспективы совершенствования принципов демократического развития государства и общества: Международная научная-практическая конференция, посвященная 90 летию Д.А.Кунаева. –Алматы, 2002. –275-277-бб.
  • Модалділік категориясының кейбір теориялық мәселелері// ҚазҰУ Хабаршысы. Филология сериясы. №7 (53). –Алматы, 2002. –187-193-бб.
  • Мүмкіндік өрісінің категориялық жағдаяттарының түрлері// ҚР БҒМ ҰҒА-ның Хабарлары. Тіл, әдебиет сериясы. –Алматы, 2002. № 5-6. –117-122-бб.
  • Мүмкіндік модалділігінің -а/-е,-й ал аналитикалық форманты арқылы берілуі// А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының «Тілтаным» журналы. –Алматы, 2002. №3 (7). –71-75-бб..
  • Қазақ тілінде мүмкіндік модалділігінің негізгі берілу тәсілдері// ҚР БҒМ ҰҒА-ның Хабарлары. Тіл, әдебиет сериясы. –Алматы, 2003, №2 (138). –83-87-бб.
  • Қазақ тілінде мүмкіндік модалділігінің семантикалық құрылымы// ҚР БҒМ ҰҒА А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты. «С.Аманжолов және қазақ филологиясының өзекті мәселелері» Халықаралық ғылыми-теориялық конференция. –Алматы, 2003. –116-120-бб.
  • Мүмкіндік өрісін білдіретін тілдік құралдардың болымсыздық элементтермен әрекеттестігі// ҚР БҒМ ҰҒА А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты. «Ахмет Байтұрсынұлы және қазақ филологиясының өзекті мәселелері» Халықаралық ғылыми-теориялық конференция. –Алматы, 2003. –213-218 бб.
  • Міндеттілік модалділігінің лексика-грамматикалық жолмен берілуі // ҚР БҒМ ҰҒА А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты. «Академик Рабиға Сыздық және қазақ тіл білімі мәселелері». Халықаралық ғылыми-теориялық конференция. –Алматы, 2004. –144-147-бб.
  • Міндеттілік/болымсыздық міндеттілік модалділігінің кейбір білдірілу жолдары // ҚР БҒМ ҰҒА А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты. «Академик Ә.Қайдар және тіл білімінің мәселелері» Халықаралық ғылыми-теориялық конференция. –Алматы, 2004. –430-434-бб.
  • Міндеттілік модалділігінің синтаксистік құралдар арқылы білдірілуі және контекстік-мәтіндік деңгейде көрінуі// ҚР БҒМ ҰҒА-ның Хабарлары. Тіл, әдебиет сериясы. –Алматы, 2004. № 5-6. –98-102-бб.
  • Айқындық/айқын еместік модалдік өрісінің семантикалық құрылымы//Тілтанудағы тұлға. Профессор Т.Н. Қордабаевтың 90 жылдығына арналған ғылыми-практикалық конференция материалдары. –Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2005. –21-25-бб.
  • Қалаулық модалділігінің берілу жолдары// Мемлекеттік тілдің ахуалы, проблемалары және оны шешу жолдары: Халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдары. – 1 бөлім. – Өскемен: С.Аманжолов атындағы ШҚМУ баспасы, 2006. –355-367-бб.
  • Қалаулық модалділігінің семантикалық құрылымы// Қазақ тіл біліміндегі функционалдық бағыт// Филология ғылымдарының докторы, профессор Қ.М. Есеновтің туғанына 75 жыл толуына арналған республикалық ғылыми-теориялық конференция материалдары. –Алматы: Тіл білімі институты, 2006. –109-119-бб.
  • Қабыса байланысқан сын есімді сөз тіркестері (М.Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясы бойынша)// Қазақстан тәуелсіздігіне 15 жыл және университеттің 5 жылдығына арналған «Педагогикалық білімнің өзекті мәселелері» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның еңбектері. ІІ том. –Шымкент: Шымкент педагогикалық университеті, 2006. –13-15-бб. (А.Ақкөзовамен бірге).
  • Айқындық/айқын еместік модалдік өрісінің білдірілу тәсілдері// Қазақстанның ғылыми әлемі. Халықаралық ғылыми журнал. –Шымкент, 2006. –31-39-бб.
  • Қазақ тіліндегі мүмкіндік модалділігінің функционалды-семантикалық өрісі. –Алматы:  Ценные бумаги, 2006. –156 бет.
  • Бұйрықтық модалділігінің берілу жолдары// Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, 2007
  • Бұйрықтық модалділігінің семантикалық құрылымы// №1 ҚР БҒМ ҰҒА-ның Хабарлары. Тіл, әдебиет сериясы. 2007. №1 (161) қаңтар-ақпан. –32-37-бб.
  • Бұйрықты сөйленімдердігі сөйлеу және бұйрықты жағдаяттарға қатысушылар арасындағы қатынас // А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының «Тілтаным» журналы. –Алматы, 2007. №1 (24) қаңтар-ақпан-наурыз. –66-71-бб.
  • Қазақ тілі мәтіндері корпусының электрондық базасы жайында // Электрондық-ақпараттық кеңістіктегі қазақ тілі: терминология және тіл мәдениеті. ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің Тіл комитеті мен ҚР Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты ұйымдастырған республикалық ғылыми-теориялық конференция материалдары. –Астана, 2009.
  • Корпусқа енгізілетін мәтіндердегі сөздерді морфологиялық талдау және оларға шартты белгілер қою принциптері // Тіл және мәдениет: тілдің антропоөзектік парадигмасы. Профессор Ж.А.Манкееваның 60 жылдығына арналған республикалық ғылыми-теориялық конференцияның материалдары. –Алматы: А. Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институты, 2010. –217-222-бб.
  • Қ.Жұбанов зерттеулеріндегі функционалды грамматика мәселелерінің көріністері // Қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері / Жауапты ред. С.Құлманов. –Алматы: «Кие» лингвоелтану инновациялық орталығы», 2009. –131-134-бб.
  • Профессор Р.Әмір еңбектеріндегі модалдік мағыналардың синтаксистік жолмен берілу мәселелері // Қазақ тілін коммуникативтік, функционалдық бағытта зерттеу және оқытудың инновациялық технологиялары. Профессор Р.С.Әмірдің 80 жылдық мерейтойына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференция (26-27 наурыз, 2010 жыл). –Алматы: «Арыс» баспасы, 2010. 1-кітап. –221-227-бб.
  • Мәтіндер корпусын түзудің теориялық және практикалық мәселелері жайында // «Казахский язык в контексте языковой политики стран Евразийского континента» атты Халықаралық симпозиум материалдары. – Көкшетау: Ш. Уәлихан атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті, 2010 (А.Жұбановпен бірге).
  • Корпусқа енгізілетін мәтіндердегі функционалды қосымшалар жайында // Түркі тілдерінің грамматикасы: қазіргі ахуалы мен болашағы. Аса көрнекті тіл маманы, филология ғылымдарының докторы, профессор, ҚазКСР ҒА академигі Нығмет Тінәліұлы Сауранбаевтың туғанына 100 жыл толуына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары // Жауапты редактор Ш.Құрманбайұлы. –Алматы, 2010. –194-201-бб.
  • Қазақ тілі мәтіндері корпусын түзудің теориялық және практикалық мәселелері // Қазіргі білім берудегі ізгілендіру үдерістері және жаңаша оқытудың өзекті мәселелері. ХҚТУ профессоры Ө. Танабаевтың 70 жылдығына арналған Халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. І бөлім. –Шымкент, 2010. –220-226-беттер.

Cолтанбекова А.

  • Қимылдың нақтылана түсуіндегі субъектінің алар орны // Қазақстан Республикасы тәуелсіздігіне 15 жыл және университеттің 5 жылдығына арналған «Педагогикалық білімнің өзекті мәселелері» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция еңбектері. Шымкент – 2006.
  • Синтаксемалардың функционалды-синтаксисте алатын орны //ҚазМҰУ Хабаршысы Филология сериясы  Алматы, 2007. №7
  • Шақтық локалдылықтың модалдылық категориясында алар орны //ҚазҰУ Хабаршысы Филология сериясы Алматы, 2007. №5.
  • Сапалық семантикасы мен  шақтық локалдылық категориясы.  «Әдеби тіл және қазақ тілінің өміршеңдігі» //Ұлттық ғылым академиясының академигі, филология ғылымдарының  докторы Рабиға Сыздық 85 жылдығына орай өткізілген ғылыми-теориялық конференцияның материалдары. – Алматы: Тіл білімі институты, 2009. Б. 224-228.
  • Нақты жағдаятпен қатысты қаралатын референтті субъекті және сөйленім А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында профессор Қ.Қ.Жұбановтың 110 жылдығына арналған «Қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері» атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы: Тіл білімі институты, 2009. Б.145-149.
  • Қимылдың нақтылана түсуіне уақыт пен субъектінің әсері. А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының «Тілтаным» журналы, Алматы, 2009, № 3 (23) Б. 118-123.
  • Нақтылық/жалпылыққа құрылған сөйленімдердің коммуникативті-прагматикалық аспектісі. А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының «Тілтаным» журналы, Алматы, 2010, № 1. Б. 187-193.
  • Қазақ тіліндегі нақтылық/жалпылыққа құрылған сөйленімдердегі субъектілер мен объектілердің орналасу реті. //Түркі тілдерінің грамматикасы: қазіргі ахуалы мен болашағы. аса көрнекті тіл маманы, филология ғылымдарының докторы, ҚазКСР академигі Н.Т.Сауранбаевтың туғанына 100 жыл толуына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары . Б. 211-216.
  • Субъект – Предикат – Объектілік қатынастар және сөйлемнің синтаксистік құрылымы. //Белгілі түркітанушы, тіл маманы, филология ғылымының докторы, профессор ҚазКСР ҒА корреспондент мүшесі Ахмеди Ысқақұлы Ысқақовтың туғанына 100 жыл толуына арналған «Қазіргі грамматикалық зерттеулердің негізгі бағыттары» атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы: Тіл білімі институты, 2010.

Маралбек Е.: 
Қазақ тіліндегі мөлшерліктердің концептуалдық сипаты //А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының 50 жылдығына арналған «Қазақ тіл білімі: тарих, тәжірибе, болашақ» атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2011. – 254-263-б.б.
Мөлшер мәнді сөздердің қалыптасуы мен зерттелуі //Профессор Б.Әбілқасымовтың 80 жылдық мерейтойына арналған «Қазақ тілінің тарихы мен түркітану мәселелері» атты ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2011. – 183-193-б.б.
Жүнісова В.:
Түбірдің семантикалық құрылымы //А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының 50 жылдығына арналған «Қазақ тіл білімі: тарих, тәжірибе, болашақ» атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2011. – 90-93-б.б.